creativemongolia

Category: media-content

  • ДУРЛАСАН ЗҮЙЛЭЭ ЭХЛЭХЭД ХЭЗЭЭ Ч ОРОЙТОХГҮЙ!

    Хийж бүтээе гэвэл хэзээ ч оройтохгүй

    Өчигдөр урчуудын эвлэлийн хорооны үзэсгэлэнгийн танхимд “Намар” хэмээх уран зургийн үзэсгэлэнг сонирхож явахдаа хөрөг зургийн нэрт мастер Орхоны “Хүүхэд ахуй нас” гээд зургийг бахархан үзэж зогстол “Ямар гоё зурдаг юм бэ? Зураг зурмаар санагдчихлаа. Уг нь намайг зурах авьяастай юм байна гэж дунд сургуулийн багш маань хэлж байж билээ. Даанч одоо зурж сурна гэхээр оройтжээ” гэж өмнө минь зогсож байсан гуч орчим насны залуу хамт яваа бүсгүйдээ хэлэхийг санамсаргүй сонсоод өмнөөс нь ичив.
    Ямар тэр залууд “Монголчуудын маань сайн мэдэх алдарт зохиолч нобелийн шагналт Рабиндранат Таагүр 70 настайгаасаа зураг зурж эхэлсэн, одоо түүнийг Энэтхэгийн орчин үеийн уран зургийн үндэслэгч гэж үнэлдэг” гэж үзэсгэлэн үзэж буй олны дунд хэлж, зураг зурж эхлэхэд оройтоогүй шүү гэж ятгалтай биш
    Бас Америкийн нэрт зураач Энн Мосе 80 настайдаа зураг зурж эхлээд нийтдээ 1500 зураг зурсны 400 шахмыг нь зуун наснаасаа хойш зурсан юм шүү гэлтэй биш.
    Лучианна Паворотигийн дуулдаг “Аве Мария” гэдэг сонсоод баймаар сайхан дуу байдаг даа. Италийн дуурийн хамгийн нэртэй хөгжмийн зохиолч Жозеппи Верди энэ дуугаа 80 насандаа зохиосон, харин “Отелло” дууриа 75 насандаа зохиосон гэж бас тэр залууд хэлэлтэй биш.
    Хөөрхий тэр залуугийн буруу гэж юу байхав. Ер нь одоогийн залуучуудын дунд “Гуч хүрчихлээ дээ. Одоо ч сурах хөг нь өнгөрсөн дөө. Дөч хүрч байна. Ямар нэг зүйл шинээр эхлэх гэдэг тэнэг хүний ажил даа “ гэх мэтийн сул яриа бишгүйдээ сонсогддог болохоор энэ талаар өөрийнхөө бодол санааг тэрлэж ядаж байгаа минь энэ юм.
    Залуу байж иймэрхүү сэтгэлгээтэй байх юм бол юу ч эхэлж чадахгүй, юу ч бүтээхгүй. Яагаад гэвэл боломжгүй гэж бодож байгаагаас нь болоод тэр хэзээ ч эхлэхгүй, эхэлсэн ч хийж бүтээх аргыг чин сэтгэлээсээ хайхгүй. Харин нас ахисан ч гэсэн хийж бүтээж чадна, оройтоогүй гэж бодвоос мэдээж аргыг нь олоод ч юм уу сураад ч юм уу хийж бүтээх нь мэдээж.
    Тодорхой амжилтанд хүрээгүй, амьдралдаа сэтгэл хангалуун биш явдаг зарим хүн амьдралаа өөрчлөхийг үе үе боддог ч амьдралынхаа хэв маягийг нөгөө л хуучин хэвээрээ үргэлжлүүлсээр байдаг. Нас дэндүү явчихлаа даа гэх мэтийн олон шалтаг шалтгаан тоочиж, амьдралаа өөрчлөх алхам хийж зүрхлэхгүй байгаагаа зөвтгөдөг. Үнэхээр наснаас боллоо гэж үү. 70 настайдаа Рабиндранат Таагүр, 80 настайдаа Энн Мосе зурж эхлээд гайхам амжилтанд хүрч байгаа юм чинь үзэсгэлэнгийн танхимд “Даан ч оройтсон” гэж дуу алдсан тэр залууд сэтгэлгээгээ л өөрчилбөл ямар ч амжилтанд хүрч чадна гэж хэлмээр санагдсан юм.
    Одоогоос хоёр гурван жилийн өмнө манай Эм зүйн шинжлэх ухааны их сургуулийг \ хуучин нэрээр Монос дээд сургуулийг\ 60 настай эмэгтэй төгссөн. Гайхалтай байгаа биз. Эм зүйч болох эрхэм мөрөөдлөө биелүүлэх гэж 55 насандаа манай сургуульд элссэнийг нь би төгсөлтийн шалгалт авч байхдаа мэдээд гайхаж, бас биширч бахадсан даа. Шалгалтын асуултанд золбоотой хариулж байгаа бас биеэ авч явж байгааг зэргээс нь харахад хэн хүнээс гарахгүй зориг гарган эзэмшсэн дуртай мэргэжлээрээ дор хаяж арван жил сэтгэл хангалуун аз жаргалтай, харамсах зүйлгүй ажиллах нээ. Ленинград хотноо олон жилийн өмнө киноинженерийн ангийг төгссөн , тэр мэргэжлээрээ ч сайн ажиллаж байсан хүн шүү дээ.
    Монголчууд маань “Оргүйгээс оройтсон нь дээр “ гэж ярьцгаадаг даа. Үнэхээр хүсэл байвал хийж бүтээхэд хэзээ ч оройтдоггүй юм байна.
    Бас нэг жишээ хэлэхэд аав маань 83 настай байхдаа Сонгино дахь биокомбинат руу хос цэнэгтэй вакцинаа хийх гээд Улаанбаатараас өвлийн ид хүйтэнд автобусаар явж байсан сан. 20 жилийн өмнө тэтгэвэрт гарахдаа ажлаа өгсөн залууст хос цэнэгтэй вакцинаа хийж амжсангүй, дуусгаарай гэж захиж хэлсэн боловч хийгээгүй болохоор нь өөрөө хийх гэж зүтгэж байсан нь тэр аж. “Аав аа, бидэнд хэлээд унаа аваад явахгүй яасан юм” гэхэд “Ажилтай та нарт унаа энэ тэр гэж садаа болоод яахав, автобус гээд бэлэн унаа байхад. Тэгээд ч би олон олон удаа явна шүү дээ” гэж байж билээ. Миний бодлоор аав маань хийдгээ хийчихсэн, олон сайхан шинэ вакцин зохион бүтээсэн, Монголын шилдэг зохион бүтээгч цол тэмдэгтэй , төрийн шагналд нэр дэвшиж явсан гавьяаныхаа амралтыг санаа амар эдэлж байх хүн шүү дээ.
    Хүн бол өөрийнхөө бодлын, бас үйлдлийн бүтээгдхүүн гэж би боддог. Тийм болохоор “Хүн хөгширсөн гэж бодсон үедээ хөгширдөг” гэж Жан Ануигийн хэлсэн үгийг санаж явахад илүүдэхгүй л болов уу.
    Миний хамгийн их шүтэж хүндэлдэг , бүтээлийг нь амтархан уншдаг эрдэмтдийн нэг болох Ламарк амьтан судлалын сонгодог бүтээл болох “Сээр нуруугүй амьтдын байгалийн түүх”-ээ 78 настайдаа бичиж дуусгасныг сүүлд нь мэдээд хөдөлмөрч бүтээлч занг нь биширч билээ.
    Бахархаад баршгүй гайхамшигт бүтээл болох Фаустыг Гете 83 насандаа нас барахаасаа өмнөхөн дуусгасныг бодоход бас л гайхамшигтай. Хэрвээ тэр нас өндөр болсон гээд орхисон бол тэр алдартай бүтээлийг унших, сонсох хувь бидэнд төдийгүй хүн төрөлхтөнд дутах байжээ гэж бодохоор тэр аугаа хүнээр, түүний аугаа хөдөлмөрч төрх, авьяас билгээр бахархах сэтгэл өөрийн эрхгүй төрнө.
    Стравардийн хийл гэхээр сонсоогүй мэдэхгүй хүн ховор биз. Харин Страварди дэлхий даяар алдаршсан тэр хийлүүдийнхээ анхныг 60 насандаа хийсэн гэдгийг ихэнх хүн мэдэхгүй дээ.
    Тийм ээ, эдгээр хүмүүсийн хувьд физиологийн нас гэдэг ердөө л тоо төдий юм. Зөвхөн энэ хүмүүсийн хувьд ч биш, бүх хүний хувьд нас бол тоо гэж хэлж болно . Аливаа зүйлийг хийе гэсэн хүсэл, итгэл байвал эхлэхэд хэзээ ч оройтдоггүй юм байна, хийж бүтээж болдог юм байна гэдгийг дээр дурдсан хэдхэн жишээ илтгэж байна. Ийм жишээ үй олныг дурдаж болно. Гэхдээ тэр үлгэр жишээнүүдийг монгол залуус та нар минь өөрсдийнхөө хийсэн бүтээснээр улам олон болгоно гэдэгт би гүн итгэлтэй байна.

    Лувсангийн ХҮРЭЛБААТАР
    Эх сурвалж: https://www.facebook.com/Khurelbaatar-Luvsan-26256…

  • Монгол хүний оюунаар бүтээгдсэн 24 бүтээл #CREATIVEMONGOLIA

    Монголчууд биднийг оюуны чадвар өндөртэй, бүтээлч сэтгэлгээтэй ард түмэн гэдэг. Үнэхээр сүүлийн хэдэн жилд салбар бүрт монголчууд дэлхийд оюуны цараагаараа гайхуулж байна. Хүн төрөлхтний чихийг сортойлгож, элэг нэгтнүүдээ баярлуулсан шилдэг 24 бүтээлийг хүргэе.

    1. Лхамсүрэнгийн Баяржаргал хэмээх монгол эрдэмтнээр ахлуулсан Франкфуртын их сургуулийн эрдэмтэд шохойн чулуунаас алмаз гарган авснаар дэлхий дахинд 60 жилийн турш оролдоод чадаагүй зүйлийг хийж чадлаа. Л.Баяржаргал өдгөө 38 настай бөгөөд зургаан жилийн туршид энэ судалгаагаа хийсэн гэдэг. Түүнийг Нобелийн шагнал хүртэх нь тодорхой гэж Германы хэвлэл мэдээллээр шуугисаар байна.

    2. Монгол эрдэмтэн Б.Баасансүрэн цаа буганы орооны нуугдмал булчирхайг судалж, түүнийгээ уламжлалт монгол, түвдийн анагаах ухаантай хослуулан үргүйдлийг эмчилж, эдүгээ дэлхийн 177 гэр бүлд үрийн заяа бэлэглэжээ. Түүний анагаах ухаанд оруулсан энэ их гавъяаг үнэлэн Австрийн алдарт Хофбургийн ордонд шагнал гардуулсан юм.

    3. АНУ-ын Филадельфи мужид байрлах “Ametros solution” компанид ажилладаг Н.Дорждэрэм, Д.Тулгабаатар нарын монгол залуус дэлхийд анх удаа орон зайн цэнэглэгч бүтээжээ. Энэ бол таны гар утсыг ямар нэгэн хүлээн авагчгүйгээр цэнэглэж чадах хамгийн анхны уян хатан, зөөлөн, утасны гэр юм.

    4. Япон улсын Токиогийн их сургуулийг эмнэлгийн тоног төхөөрөмжийн инженер мэргэжлээр дүүргэсэн Д.Баяраа гэх залуу Монголын эмнэлэгүүдийн тоног төхөөрөмж дутагдалтай, өндөр үнээр гадаадаас худалдан авдаг, хүртээмж муу зэргийг судалж умайн хүзүүний дуран, ангиографикийн төхөөрөмж гэх мэт 21 нэр төрлийн эмнэлгийн тоног төхөөрөмжүүдийг зохион бүтээжээ. Үүнд судсан дотор мэс засал хийж, элэгний хавдар болон бусад төрлийн хавдрыг зогсоох олон төрлийн төхөөрөмж багтсан байна.

    5. Монгол Улсын зөвлөх инженер, “Цахилгаан тээвэр” компанийн захирал Д.Жаргалсайханы санаачилгаар монгол инженерүүд “Ж-800” маркийн 28 хүний суудалтай автобус бүтээсэн байна. “Цахилгаан тээвэр” компанийн монгол инженерүүд электробус, дуобус монбус зэрэг гурван тролейбусыг монголдоо амжилттай үйлвэрлэж байгаа билээ.

    6. МУИС-ийн оюутан С.Бат-Очир хараагүй хүмүүст зориулж “Мэдрэгчтэй таяг” зохион бүтээжээ. “Мэдрэгчтэй таяг” нь батерейны таг, чичирхийлэгч, асаах товчлуур, хэт авиа болон ус мэдрэгч, чанга яригч зэрэг үйлдлийн системүүдтэй. Гаднын улс орнуудад мэдрэгчтэй таяг байдаг ч С.Бат-Очирын бүтээл өмнөх саадыг мэдрэх, автобусны хаалга олох, ус шалбааг туучихаас сэргийлдэг гэдгээрээ дэлхийд анхных нь гэнэ. Түүний энэ бүтээл “Залуу зохион бүтээгч” 2012 нэвтрүүлэгт тэргүүн байрын шагнал хүртсэн юм.

    7. “Залуу зохион бүтээгч” нэвтрүүлгийн энэ жилийн ялагчаар “Танан импэкс” компанийн өрмийн цахилгаанчин Б.Батзаяагийн хийсэн “Хог ачих автомашины тоноглол” бүтээл шалгарсан юм. Түүний бүтээл нь 250 кг жинтэй, гурван метр өндөр бөгөөд машины тэвшинд байрлах зориулалттай. Төхөөрөмжийн гар нь 50-80 см-ийн голчтой бүх зүйлийг хавчин хогны машинд ачих чадвартай гэнэ.

    8. В.Дашням гэх залуу Монголдоо анх удаа суудлын автомашин бүтээсэн байна. Тэрээр, өнгөрсөн нэгдүгээр сараас эхлэн бүтэн долоон сарын турш уйгагүй хөдөлмөрлөсний дүнд энэхүү төмөр хүлгээ бүтээжээ. Машины загварын хувьд Баруун Европт, Америкад 1920-1935 онд үйлдвэрлэсэн “ford-coupe”-ыг дууриалган хийсэн бөгөөд chaser-ын мотортой тул бензин зарцуулалтын хувьд ч адилхан гэнэ.

    9. Монгол инженерүүдийн оюун ухаан, ур чадвараар бүтсэн 008, 009, 010 дугаартай “Хоёр загал” илчит тэргүүд энэ оны зургадугаар сард анхны аялалдаа гарсан юм. Илчит тэргүүдийг “Монгол модернизаци” төслийн хүрээнд 2005-2013 онд “Хоёр загал” серийн 7 зүтгүүр зохион бүтээж, төмөр замын зорчигч, ачаа, тээврийн ажилд ашиглаж байна. Түлшний банкны багтаамж 75 хувиар нэмэгдсэн, татах хүч нь сайжирсан, компьютер удирдлагын системтэй, камерын системээр тоноглогдсон, 1500 цаг найдвартай ажиллах LED гэрэлтүүлэгтэй зэрэг маш олон давуу талтай аж.

    10. Герман улсын Мюнс­тэрийн их сургуулийн хүн молекул-вирус судлалын хүрээлэнд ажилладаг Д.Анх­лан гэх монгол доктор томуугийн эсрэг шинэ вакцин гаргажээ. Энэ­хүү ажлыг Германы тал өндрөөр үнэлж байгаа бөгөөд цаашид судалгааны ажлыг эрчимжүүлэхээр болсон байна.

    11. Японы алдарт Тоёото корпораци өнгөрсөн оны 12 дугаар сард “Crown Athlete” хэмээх Crown-ний шинэ загвараа танилцуулсан юм. Энэ автомашины загварыг О.Энхжин хэмээх залуу зохиожээ. Тэрээр Toyoto Motor East Japan.Inc компанид гэрээт инженерээр ажилладаг бөгөөд түүний гаргасан загвар илүү тансаг, спортлог болсноороо онцгойрч байгаа гэнэ.

    12. Өөрийн оюуны бүтээлүүдээрээ дэлхийд гайхагдсан нэгэн эрхмийг энд дурьдалгүй өнгөрч болохгүй нь. Тэр бол Оюун Ухааны Олон Улсын Музейг үүсгэн байгуулагч, Монгол Улсын Соёлын гавьят зүтгэлтэн, шилдэг зохион бүтээгч Зандраагийн Түмэн-Өлзий юм. Тэрбээр 3000 шахам хувилбар оньсон бүтээл бүтээж, 5000 шахам хуудас тодорхойлолт, томъёолол, техникийн шугам зураг хийж, баталгаажуулж, зохиогчийн эрх патент аваад байна.

    13. Монгол хүн анх удаа бодлоор удирддаг робот бүтээжээ. Энэ бүтээлийг анх жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулагддаг залуу багш, оюутнуудын “Эврика 2013” эрдэм шинжилгээний бага хурал дээр танилцуулсан юм.

    14. Монгол эрдэмтэд адууны яснаас нано кальци гарган авч түүгээрээ шүдний “оо” хийх технологи боловсруулаад байгаа аж. Малын гаралтай органик кальцийг тэр чигээр нь боловсруулж, нано хэмжээнд химийн боловсруулалт хийн цэврээр нь гаргах юм байна.

    15. Судлаач эрдэмтэн З.Гэрэл өндөрлөгийн өвчнийг оношлох стандартыг боловсруулан, дэлхийн анагаах ухаанд “Хөх нуурын стандарт” хэмээх нэрээр батлуулжээ. Тэрээр өдгөө БНХАУ-ын Чингхай муж буюу бидний нэрлэж заншсанаар Хөх нуур мужийн Анагаах ухааны их сургуульд багшлан судалгааны ажлаа хийж байна. Өндөрлөгийн өвчин гэдэг нь өндөрлөг газар хүчилтөрөгч дутагдсанаас цусны даралт ихсэх, зүрхний ачаалал нэмэгдэж үйл ажиллагаанд нь өөрчлөлт орох гэх зэргээр илэрдэг үхэх ч аюултай өвчин аж.

    16. Статистикийн бүх мэдээллийг цаг алдалгүйгээр IPad төхөөрөмжөөрөө дамжуулан хүлээж авах “EZ stat” программыг Энэтхэгт сургууль төгссөн Б.Эрдэм гэдэг залуу зохион бүтээсэн байна. Тэрээр IPad-ын Монголын анхны программыг бүтээсэн нь энэ юм. Уг программыг татсанаар санхүү, эдийн засгийн бүхий л мэдээллийг IPAD-аараа хүлээн авахаас гадна программыг “Apple store”-иос үнэгүй татаж авах боломжийг олгоод байна.

    17. “Apple” компаниас гаргасан хамгийн сүүлийн үеийн ухаалаг гар утсанд зориулсан дохиоллын системийг Монгол улсын иргэн н.Батчулуун зохиожээ. Уг программ нь гэр машин зэрэг биет обьектод гадны халдлага өртөхөд гар утсанд дохиолол очихоос гадна тухайн хэрэглэгчийн байршлыг нь тодорхойлж чаддаг давуу талтай аж. Интернэтэд байршуулсан уг программыг хэрэглэгчид ихэд сонирхож байгаа төдийгүй “Apple”-ийн брэнд болно гэж үзэж байна.

    18. ШУА-ийн Физик, тех­нологийн хү­рээ­лэн­­гийн захирал, академич Б.Чадраа­ тэргүүтэй Монгол физикчид алсын удирдлагатай гэр халаагч зохион бү­тээ­жээ. Энэ халаагч гэрт хоёр кв цагийн хүчин чадалтай цахил­гаан зар­цуулах бөгөөд уг төхөөрөмжид то­хи­руулга хийж эзгүй үедээ унтраа­чи­хаад, гэртээ ирэх дөхөөд ирэхээрээ асаа­­­­­чих­аж болно. Энэ нь цахил­гаанд маш хэмнэлттэй арга юм.

    19. Дэлхийн шинжлэх ухааны академийн гишүүн, академич Х.Намсрай тэргүүтэй эрдэмтэд эрин зууны гэхээр нээлт хийсэн нь дурын тооноос интеграл авах гайхамшигт томьёонуудыг олжээ. Физик, математикийн алинд нь ч хэрэглэгдэх эл нээлт нь дэлхийн шинжлэх ухаанд Гаусын, Эйлерийн, Нейманы интеграл гэдэг шиг Намсрайн интеграл хэмээн нэрлэгдэх ажээ.

    20. Өнгөрсөн онд ШУТИС-ийн технологийн багш Э.Бат-Эрдэнэ хаягдал зүү, тариураас бензин гаргаж авах туршилтыг амжилттай хэрэгжүүлжээ. Тэрээр нийслэл хотын хэмжээнд өдөрт 2,4 тонн тариурын хаягдал гардаг бөгөөд энэ хаягдлаар 0,6 тн бензин үйлдвэрлэх боломжтой гэсэн тооцоог гаргасан байна.

    21. Англи, Япон, Тайван зэрэг улс оронд ажиллаж байгаад ирсэн Б.Алдар гэх монгол эрдэмтэн 2000 онд ДОХ-ын эсрэг бэлдмэл гарган авч түүнийгээ Тайландад туршжээ. Туршилтад хамрагдсан хориод хүн эдгэж энэ талаар дэлхий нийтэд хүргэхээр олон жил хөөцөлдсөн тоогоогүй байна. Мөн тээрээр элэгний гепатит В, С-гэмчлэх вакцин гарган, түүнийг нь дэлхийн олон орон хүлээн зөвшөөрүүлээд байгаа аж.

    22. Монгол залуус “Nikel Gamba, DG57 хэмээх цахилгаанаар ажилладаг унадаг дугуй бүтээсэн байна. Уг дугуй нь шатахуун хэрэглэхгүй, зөвхөн цахилгаанаар ажиллах юм. Дугуйны рам, обуд, руль, хэгээс, булыг хөнгөн цагаанаар хийсэн бөгөөд рамыг матаж гагнуураар бэхэлсэн. 220 квт-д залгаж цэнэглээд 30 км зам туулах хүчин чадалтай эл дугуй цагт 40 км/цаг хурдалдаг аж.

    23. “Оллоо” ХК-ний монгол инженерүүд, GPS /General positioning system/ зохион бүтээжээ. Энэхүү авсаархан хэрэгслийг машиндаа болон биедээ авч явж Монгол улсын аль нутаг дэвсгэрт газрын зураггүйгээр хэрэгтэй газраа хамгийн дөт, хамгийн оновчтой, замаар саадгүй хүрч очих, түүнчлэн Улаанбаатарын гудамж талбай гэр хорооллуудад төөрч будилахгүй явах нөхцөл бүрдэх гэнэ.

    24. Цаашлаад монгол залуус дэлхийн алдартай компаниуд болох Microsoft, Apple зэрэг олон компанид амжилттай ажиллаж байна.

    Эх сурвалж: www.24tsag.mn

  • ЦЭГЭЭР НААДЪЯ хүүхдийн бүтээлч сэтгэлгээг хөгжүүлэх төсөл, сургалтын аргазүй

    Цэг холбодог бичвэрийн дэвтрээр дамжуулж, СӨНХ-ийн гарын жижиг булчинг хөгжүүлж, зурж бичих дадал олгохоос гадна математикийн болон бүтээлч сэтгэлгээг хөгжүүлэх 40 аргачлал.

    Хүүхэд судлаач, Сургуулийн өмнөх боловсролын шинэчлэл ТББ-ын тэргүүн Жамсранжавын ХОРЛООгийн сүүлийн 5 жилийн хугацаанд 2000 гаруй хүүхдийг хамруулсан туршилт судалгаа, үзүүлэх ажил зохион байгуулсны үндсэн дээр “Бичвэрийн дэвтэр”-т ШИНЭЧЛЭЛ хийлээ.
    Хүүхдүүдийн хувьд ядардаг, залхдаг, шаардуулдаг, албадуулдаг цаг үе ард өнгөрч энгийн хялбар аргаар, зугаатай сонирхолтой аргаар, зурж будангаа боддог, сэтгэдэг, бүтээдэг боллоо. Зугаатай сонирхолтой аргаар зурж бичих дадал олгохоос гадна СӨНХ-ын оюун ухаан сэтгэлгээг интеграцчилсан нэгдмэл байдлаар хөгжүүлэх боломжийг таниулсан “Цэгээр наадъя- хүүхэд хөгжүүлэх 40 аргачлал” арга зүйн гарын авлагатай боллоо.

    Цэгээр наадъя аргазүй одоогоор 100,000 хүүхдэд хүрсэн.


    ХОЛБОО БАРИХ
    Утас: 9915-8825, 9122-4555
    sub.shinechlel@gmail.com
    horloo_j@yahoo.com
    www.twitter.com/jhorloo
    www.facebook.com/jhorloo
    www.facebook.com/SUBSHNGO

  • ХЭЛБЭРДСЭН БОЛОВСРОЛООР ХЭНЭЭРХЭХИЙН ОРОНД ЭХЛЭЭД ХҮҮХДЭЭ ХҮН БОЛГО!!!

    Өнөөдөр хүүгийхээ хичээлийн нээлтэнд очлоо. Нээрээ хүүхдийн хүмүүжил гэснээс би ганц хүүгээ өндөр төлбөртэй сургуульд сургаж байсан юм. Нэг л хичээл даалгаварын араас босохгүй, бие даах чадваргүй, сулдуу, нүдний шил зүүсэн, олинпиадад орсон, дүнд чухал өгсөн, ах дүү нарын хүүхдээс юмаа харамласан, хов хэлсэн, машинаар хүргүүлээд машинаар гэртээ буудаг вакум нэг биш болоод байхаар нь ноднин жилээс чи ирээдүйд эр хүн болно амьдрал үз, амьдрах ухаан суу, хаана ч биеэ аваад явж сур, сайн мууг биеэрээ туул дархлаатай бол гээд жирийн сургуульд 50 гаран хүүхэдтэй ангид оруулчиваа. Тэгсэн яасан хичээл нь хөнгөдсөн ч заалгасан хичээлээ мартдаггүй болсон. Нэг л өөр өөр сэдэв хөндөж яридаг болвоо. Эхнэр үглээл хичээлээ хийгээч гэхээр ээж минь дээ амьдрах ухаантай болж байна шүүдээ гэдэгийн ккккк. Нэг удаа сургуулийх нь гадаа эхнэртэйгээ явж байсан чинь хүү сургуулийхаа гадаа 3 бандитай дээр доороо ороод зодолдоод пойлдуулж байнаа эхнэр хүүе хаая очооч гэнгүүт зүгээрээ үеийн юм байна зодуулж сураг гээл хараал байлаа. Нэгий нь дороо хийцэн нөгөө 2 нь дээрээс нь балбаад сайхан нүдэлцсэн ккккк. Босоол гар баричаал яваад өгнө лээ. Орой нь нүүр ам улайчихсан байхаар нь. Яасан гэсэн зүгээрээ л гэж байна лээ. Бид 2 дуугүй л байсан. Өвөл хүү маань чихэр барьсан орж ирлээ. Яасан гэсэн аан сайн үйл хийгээдээ. Аав өчигдөр орой хичээлээ тараад явж байсан чинь манай ангийн 3 охинийг 2 банди утасы нь авах гээд дээрэлхээд би хамгаалаад тэднийг зугтаалгасан юмаа. Тэгээд өнөөдөр баярлалаа гээд өгсөн юм гэлээ. Би дотроо баярласан бас айсан гэхдээ сайн байна гээд үнссэн.

    Би хүүгээ энэ сургуульд оруулсандаа баярладаг хүү маань сайн мууг мэддэг болсон, бие биенээ хайрладаг болсон, манай ангийн жижигхэн охин 1 дүгээр хорооллоос автобусаар ирдэг юм байна гээд өөрөө өглөө босоод автобусаар сургуульдаа явдаг болсон, аав манай ангид утас ч үгүй хүүхэд байдаг аниагийн хуучин утас болноо гэдэг болсон, өөрт хэрэггүй хуучин хувцас хичээлийн хэрэглэл тоглоомоо ах дүүгийн хүүхдэд өөрөө өгдөг болж илүүцийн шуналгүй болсон, одоо байгаадаа сэтгэл хангалуун болж элдэв хэрэггүй юм нэхдэггүй болсон, манай найз зайлуул хол явдаг муу гуталтай юм гээд илүү гутлаа өгдөг болсон, өөрийхөө мэдлийн мөнгийг өөрөө зөв зарцуулж хүргэдэг болсон гудамжинд гуйлга гуйгаад сууж байгаа хүүхэдтэй авгайг хараад өдрийхөө лимитний 1000 төгрөгөө өгдөг болсон миний хүү өөр болсоон. Хүү маань Монголдоо л амьдрана насан туршдаа энэ нийгэмд оролцож амьдрана хүүгээ туг ч барисан онгиролгүй тугал ч хариулсан гундалгүй байгаа байгаадаа сэтгэл хангалуун байж түүнээсээ аз жаргал мэдэрч сэтгэл хангалуун явж нинжин сайхан сэтгэлтэй бие биенээ хүндэлдэг эхнэр хүүхэддээ элбэрэлтэй хариуцлагатай хүн болоосой л гэж бодох юм нээх онц сурах хэнд хамаатайн хүн болгон босс, улс төрч, инженер болох алба ч үгүй харин бүгд л аав ээж болдог ажилаа тараад гэрлүүгээ инээмсэглээд яарсан л өрхийн тэргүүн болоосой л гэж боддог баярлалаа.

    Эх сурвалж: А.Чимид-Очирын хувийн хуудаснаас
    https://www.facebook.com/chimedochir.anaad

  • Энэбишийн БАЯРМАА | Сэтгэл судлаач, сургагч багш

    Сэтгэл судлаач, байгууллагын сэтгэлзүйн сургагч багш. Англи, солонгос хэлтэй. 

    Нийгэм, сэтгэл судлалын дээд сургуулийн сэтгэл зүйн тэнхмийн багш; 

    МУИС-ийн сэтгүүлзүй, МУБИС- ийн англи хэл судлал, Солонгосын Чуннам их сургууль, Нийгэм сэтгэл судлалын дээд сургуулийг сэтгэл судлалаар дүүргэсэн.

    Байгууллага, хамт олонд зориулан “Ажлын байрны стрессийг даван туулах, баг хамт олонтойгоо ойлголцох, хамт олны уур амьсгалыг сайжруулах, харилцааны зөрчлийг удирдах, аз жаргалын мэдрэмжээ дээшлүүлэх, өөртөө итгэлтэй байдлаа эргүүлэн олж авах, гэр бүлийн сэтгэлзүй” сэдвээр багц лекц, сургалтыг системтэйгээр зохион байгуулдаг.

    Тэрээр өөрийн амьдралд тулгарсан хүнд хэцүү өвчин, эмгэгийг эдгээх, даван туулах зорилгоор сэтгэл заслын нарийн судалгааны чиглэлрүү орж, сэтгэл судлалын зарим онолыг өөрийн биеэр мэдрээд туулж яваа маш өвөрмөц намтартай сэтгэл судлаач юм.

    “Амжилтын төлөвлөгөө” 2009, “Ухаалаг сонголт” 2009, “Хайр” 2013, “Анзаарч чадвал амьдрал сайхан” 2013, “Сэтгэл хөдлөлөө жолоодох урлаг” 2018, “Одоо цагт амьдрах урлаг” 2018, “Хүсэл мөрөөдөлдөө хүрэх дөт зам” 2018, “Мэргэжил сонголт таны амьдралыг шийднэ” 2019, “Өөртөө итгэлтэй болох сэтгэл зүйн нууц арга” 2019, “Нийтлэг тохиох өвчний сэтгэл зүйн шалтгаан” 2019, “Салалтын дараах сэтгэл зүйн тусламж” 2019 зэрэг хувь хүний хөгжил, сэтгэл судлалын 11 ном эрхлэн хэвлүүлж хэд хэдэн ном нь бестеллер болж олон мянган уншигчдын амьдралд өөрчлөлтийг авчирч чадсан. Монгол Улсдаа төдийгүй Өвөр Монголд сургалтаа зохион байгуулж, номоо хэвлүүлж 20,000 гаруй хүнд хүргэсэн.

    БОЛОВСРОЛЫН МЭДЭЭЛЭЛ

    2019 онд Нийгэм сэтгэл судлалын дээд сургууль, Сэтгэл судлал;

    2013 онд Солонгосын Чуннам их сургууль, Сэтгэл судлал;

    2012 онд Солонгосын Хансэй их сургууль, Солонгос хэл;

    2011 онд Удирдлагын академи, Бизнесийн удирдлага;

    2010 онд МУБИС, Англи хэл судлалын магистр;

    2008 онд МУИС, Сэтгүүл зүйн баклавр;

    АЖЛЫН ТУРШЛАГА

    2019 оноос Career Code сургалтын төвийн сургагч багш;

    2019 оноос Нийгэм сэтгэл судлалын дээд сургуулийн багш;

    2018 оноос Хүний хөгжил, сэтгэлзүйн Uram.mn үүсгэн байгуулагч;

    2012 оноос Өрхийн үйлдвэрлэл сэтгүүлийн орлогч эрхлэгч;

    2011- 2012 Сантис боловсролын төвд Англи хэлний багш;

    2003- 2006 онд МҮОНТВ, ТВ9 телевизийн сэтгүүлч, хөтлөгч;

    НОМ, БҮТЭЭЛ

    2019 он Өөртөө итгэлтэй болох сэтгэл зүйн нууц арга;

    2019 он Нийтлэг тохиох өвчний сэтгэл зүйн шалтгаан;

    2019 он Салалтын дараах сэтгэл зүйн тусламж;

    2019 он Мэргэжил сонголт таны амьдралыг шийднэ;

    2018 он Сэтгэл хөдлөлөө жолоодох урлаг;

    2018 он Одоо цагт амьдрах урлаг;

    2018 он Хүсэл мөрөөдөлдөө хүрэх дөт зам;

    2013 он Анзаарч чадвал амьдрал сайхан (Хэ Миний бүтээлийн орчуулга);

    2013 он “Хайр” сургамжит өгүүллэгийн эмхтгэл;

    2009 он Амжилтын төлөвлөгөө (Брайан Трейсигийн бүтээлийн орчуулга);

    2009 он “Ухаалаг сонголт” Хувь хүний хөгжлийн шилдэг бүтээлийн чуулган;

    Ярилцлага унших

  • Дрийм санитари ХХК цогц агуулга хөгжүүлэлт

    ДРИЙМ САНИТАРИ ХХК-ИЙН

    1. Бодлогын баримт бичиг хөгжүүлэлт
    2. Цогц танилцуулга
    3. Байгууллагын брэнд имиж бүрдүүлэлт
    4. Брэнд мессеж
    5. Сурталчилгааны агуулга

    DREAM SANITARY LLC by CREATIVE MONGOLIA

  • Альберт Эйнштейний хүүдээ бичсэн зурвас: Дуртай зүйлээ хийж байхдаа чи цаг хугацаа хэрхэн өнгөрч байгааг ч анзаарахгүй. Энэ бол бүхнийг сурах нууц

    “Агуу Америкчуудын хүүхдэдээ илгээх захидал” номд түүхэнд мөнхөрсөн, олон суутнуудын захиаг багтаасан байдаг. Уг номд Альберт Эйнштейн хүүХанс Альберт Эйнштейн дээ бичсэн зурвас бий. Тэрээр хүүдээ бүхнийг сурах нууц юу болохыг захин үлдээжээ.

    “ Дуртай зүйлээ хийж байхдаа чи цаг хугацаа хэрхэн өнгөрч байгааг ч анзаарахгүй. Энэ бол бүхнийг сурах нууц.”

    “Хонгор Альберт минь,

    Өчигдөр би чиний захиаг хүлээж аваад маш их баярлалаа. Учир нь чамаас захиа авахгүй нь гэж айж байлаа. Намайг Цюрихд очиход чамд минь их эвгүй байсан гэж чи надад хэлж байсан. Тиймээс л нэг нэгэндээ саад болохгүйн тулд өөр өөр газарт амьдарсан нь дээр гэж би бодсон юм.

    Гэхдээ яадаг ч байсан жил бүр бүтэн нэг сарыг хамтдаа өнгөрүүлж байна шүү. Чамд надаас суралцах их олон зүйл бий. Бас чамд маш их хайртай аав бий гэдгийг энэ ганцхан сар ойлгуулах болно.

    Миний хийж дуусгасан ажил бүр бусдын төлөө бус зөвхөн та нарын л төлөө байсан юм шүү. Хамгийн сүүлд би амьдралынхаа туршид хийж байсан хамгийн гайхалтай ажлаа дуусгалаа. Би чамд үүний талаар яринаа.

    Би чамайг төгөлдөр хуур тоглож байгаад үнэхээр их баяртай байна. Төгөлдөр хуур болоод мужааны ажлыг би чиний насан дээр сургуульд явахаас ч илүү дээр зүйл гэж үздэг байлаа. Учир нь ийм ажил л чамшиг залуу хүүд тохирно. Багш чинь тоглуулахгүй байсан ч төгөлдөр хуураа үргэлж тоглож байгаарай.

    Дуртай зүйлээ хийж байхдаа чи цаг хугацаа хэрхэн өнгөрч байгааг ч анзаарахгүй. Энэ бол юуг ч сурах маш энгийн бөгөөд нууц арга. Заримдаа ажилдаа улайрсан үедээ би хоол идэхээ ч мартсан байдаг юм.“

  • Шар тос хэрэглэх 10 шалтгаан

    Монголчуудын эртнээс хэрэглэж ирсэн шар тос нь хүний биеийн эрүүл мэндэд маш сайнаар нөлөөлдөг. А, Е аминдэм, антиоксидантаар маш баялаг байдаг. Антиоксидант нь чөлөөт радикалтай тэмцэж, зүрх судас, дархлалын системд сайнаар нөлөөлдөг байна. Мөн арьсны нөхөн төлжилтийг хурдасгадаг гээд олон төрлийн ашигтай.

    Шар тос хэрэглэх 10 шалтгаан:

    1. Шар тос нь бусад тосноос илүү өндөр 160-190°С хэмд хүртэл тэсвэрлэх чадвартай байдаг учир хоол хийхэд бусад тосноос илүү тохиромжтой байдаг.
    2. Сайхан амттай. Шар тос нь бусад тосыг бодвол илүү өтгөн, сайн шүүгдсэн байдаг. Хоолонд маш гоё амт оруулдаг.
    3. Хадгалалтын хугацаа урт. Исэлдлийн түвшин багатай учир хөргөгчинд хийлгүй удаан хадгалж болдог.
    4. Шингэц хурдан. Ходоодны шүүрлийг өдөөж хоол боловсруулалтад сайнаар нөлөөлдөг.
    5. Дарлалын системийг сайжруулдаг. Сүүлийн үеийн судалгаагаар шар тосны найрлагад байдаг фенолт антиоксидант нь дархлалын системийг сайжруулдагийг тогтоожээ.
    6. Холестринийг бууруулна. Шар тосонд агуулагддаг холбосон линолений хүчил нь биен дэх холесриний түвшин болон триглицеридийн түвшинг багасгадаг.
    7. Нүдний харааг сайжруулдаг. Нүдний эмгэг болон, нүдний даралтад маш сайнаар нөлөөлдөг гэж Аюурведийн эмч Васант Лант зөвлөж байна.
    8. Архи болон хар тамхины эмчилгээ болдог. Хорт бодисонд хордсон биеийг эрүүлжүүлэхэд шар тос маш чухал нөлөөтэй байдаг. Хорыг биеэс хөөж гаргадаг.
    9. Үрэвслийн эсрэг. Шар тосон нь үрэвсэл үүсгэдэг лейкотриен шүүрэл, простагландиныг багасгаж түүний эсрэг маш сайн үйлчилгээ үзүүлдэг.
    10. Жин хасна. Шар тосон дахь линолений хүчил нь бодисын солилцоог түргэсгэдэг. Мөн турахад маш сайн үйлчилгээтэй байдаг. Ялангуяа гэдэсний өөхийг хурдан арилгадаг.

    Хэрэв та шар тос хэрэглэдэггүй бол хэрэглээд нэг үзээрэй.

  • Ураг төрлөө нэрлэх ёс

    Аав, ээжүүд ураг төрлөө зөв нэрлэж дуудвал таны хүүхдүүд ч бага наснаасаа энэ бүхнийг мэддэг ойлгодог хэрэглэдэг болно. Иймээс эцэг эхчүүддээ уншуулахаар 1988 оны Сурган хүмүүжүүлэх сэтгүүлийн ӨВ булангаас МУИС-ийн багш Х.Нямбуу, Б.Сарантуяа нарын бичсэн Хүний эш үндсийн тухай нийтлэлийг хуулбарлаж орууллаа. )

    Монголын түүхийн эртний сурвалж бичиг “Шар тууж”-д “Ер хүн уг язгуураа эс мэдвээс ойд төөрсөн мичтэй адил” гэж дурдсан нь монголчууд ураг удам, овог төрлөө мэддэг байхыг ихэд эрхэмлэж байсны тод баримт юм. Монгол хүн бүр уг үндэс, ураг төрлөө сайтар мэдэж, үр залгамждаа учир түүхийг нь зөв ухааруулдаг уламжлалтай. Тиймээс ч монголч эрдэмтэд монголчуудын ураг удам эш үндсийн тухай мэдлэгийг ихэд үнэлдэг билээ.
    “Ах дүүгийн холбоотой, алаг бөөрийн сүлбээтэй”, “алаг махны тасархай, алтан ясны хэлтэрхий”, “халуун махны тасархай, хавтгай ясны хэлтэрхий” гэж ураг удам, овог төрлөө хэзээнээс нааш мэдэж, хэлэлцсээр ирсэн монгол түмний маань хэлэнд, дэлхийн олон үндэстний хэлэнд-хүний эшийн холбогдолтой нэр томьёог ерөнхийд нь тоймолж хэлснийг нь маш нарийн ялгаж нэрлэсэн нь өдий төдий бий. Монгол хэлэнд ураг удам, овог төрлийн холбогдолтой нэр томьёо нь “Хүний эш” гэдэгт ерөнхийдөө багтдаг. Үүнийг түүхийн олон тулгар сурвалж бичиг, дээр үеийн толь бичиг, тайлбар толь, хууль цаазны бичиг тэргүүтнээс олж үзэж болох юм.
    Хүн бүр аав, ээж, ах, дүү, эгч гэхээс өөр үг бараг үл хэлж, заримдаа бүр хэл сураагүй хүн мэт этгээд зүйл өгүүлэх нь элбэг байдаг. Жишээлбэл: аав ээжийнхээ төрлийг “Манай аавын хамаатан, манай ээжийн садан” гэхээс өөрөөр хэлэхээ байжээ.
    Манай ардын заншлаар хүний ураг нь ясан төрөл, махан төрөл, цусан төрөл гэж ялгагддаг бөгөөд ясан төрөл нь аавын төрөл, махан төрөл нь ээжийн төрөл, цусан төрөл нь үр хүүхэд юм. Ясан төрөл нь нэн дээрээс удамшилтай, эцгийн удам хэмээн үздэг.
    Тэгээд ч удмаа тоолохдоо гарынхаа нугарах үеийг дагуулан дээш дооших үеэ тодорхойлдог байна. Ингэхэд тоологч хүн өөрийнхөө биеийг эхлэл (тэг) болгоод мөр суганы үеийг аав, тохойн үеийг өвөг аав, бугуйн үеийг өндөр өвөг, алганы үеийг элэнц эцэг, хурууны дунд үеийг хуланц эцэг, хурууны өндөгний үеийг элэн, хурууны үзүүрийг хулан хэмээгээд хумируулдаг.
    Ийнхүү дээшээгээ долоон үе тоолохын зэрэгцээгээр доошоогоо үр хүүхдийнхээ үеийг бас тодорхойлдог. Үүнд: сугыг хүү гэх тохойг ач, бугуйг жич, алганы үеийг гуч, хурууны дунд үеийг дөч, өндөгний үеийг тач, хурууны үзүүр төгсгөлийг жилийх талийх гээд жилийн оддог байна.
    Эхийн талын үеийг бас эх, эмэг эх, өндөр эмэг, элэнц эх, хуланц эх гэх мэтээр тоолно. Аавын төрлийг авга(ах, эгч, дүү), ээжийн төрлийг нагац (ах, эгч, дүү) гэнэ.
    Мөн өөрийн төрсөн төрлийг том (их, ууган), дунд, бага (отгон), ах эгч дүү гэхийн зэрэгцээгээр үеийн төрлөөс аавын ах буюу эрэгтэй дүүгийн хүүхдийг үеэл, түүний хүүг хаяал, гэж нэрлэн, өөрөөс нас ахжаар бол үеэл ах, эгч, бүл ах эгч,үеэл бүл дүү гэж хэлдэг. Түүнээс бус “манай аавын дүүгийн хүүхэд, миний дүү болох хүү” гэж ярих нь тайлбар үг мэт болно.
    Айлын хүргэн бэр нь төрлөө “хадам” гэж дуудахын дээр хоёр талын хадам нь бие биенээ “худ ураг”, “худ худгуй” гэдэг. Нэг айлын хүргэнүүд биесээ “баз” гэх ба бэргэнүүд “авьсан”, “ажин” гэнэ. Хүний эш удмын нэг чухал зүйл нь овог аймаг, ясны нэр юм. Монголчууд эртнээс нааш улс, аймаг, яс овгоо дуудалцан танилцаж, түүх шастирт тэмдэглэсээр ирсэн. Монгол улсын хүн ам 20-иод ястан болохын дээр 2000 гаруй овог ясны нэр тэмдэглэгдсэн байдаг. Жишээлбэл: “халх” гэхэд дотроо 12 том яс, 400 овог болдог. Буриад гэхэд л хорь 11, ага 8, булгад 7, эхирид 8 овог байна. Монгол олон ястан нь овгийн нэрийг харилцан өөрөөр нэрлэх нь бий. Үүнд нийт овгоор яс овог гэж байхад баруун монголд “элхэн”, баргад “хал” гэлцдэг. Энэхүү овог нь дотроо овог, тээхэн, миен болдог. “”
    Хүний эш удмын олон нэр томьёо монгол хэлэнд байхаас гадна ураг төрлөө авгайлж дууддаг авгайлах үг бас байдаг. Жишээлбэл:
    • ааваа (аав, ажаа, баавай)
    • ахыгаа (амбаа, анидаа, бандихай)
    • ээжээ (ээж, мөөм, аажий, ижий)
    • эгчээ (адиа, аниа, ажаа)
    • өвөг аавыгаа (өвөө, буурал аав, абудай)
    • эмэг эхийгээ (эмээ, эмээ ээж, эмгээ, буурал ээж) гэдэг
    Мөн нэрийг нь цээрлэн “Лу авгай” гэх буюу нэрээр нь хэлэх бол нэрэн дээр нь “гуай” нэмж “Дорж гуай” гэнэ. Нэрийг мэдэхгүй бол “хүн гуай, ах гуай. эгч гуай, ах минь, эгч минь” гэж авгайлна. Дүү хүнд бол “дүү минь”, “миний хүү” гэж хэлдэг. Харин “дүү хүү”, “ах хүү”, “өвгөн гуай” гэдэг нь тийм ч хүндтэй бус үг юм. Хүнийг мэргэжил алдраар нь хүндлэн дууддаг ёс бий. Жишээлбэл Да багш, Лу профессор, Доо дарга, Дугар сайд, Цэрэн инженер, Долгор эмч, гавьяат Лувсан, зохиолч Бат, дуучин Дулмаа гэх мэт.
    Хүний эшийн үндсэн нэр томьёоны товч толь
    Аав – даруй эцэг хэмээх үг. Үр хүүхэд нь эцгээ энхрийлэн дуудах нэр юм. Эцэг гэдэг нь албаны зүйл мэтэд ихэвчлэн хэрэглэдэг нэр.
    Өвөг аав – (өвөг эцэг, өвөө) авгайлах үг (буурал аав) аавын аав.
    Нагац аав – Нагац эцэг хэмээх үг. Эхийн эцгийг энхрийлэн хүндэтгэж ярианд нагац аав гэж хэрэглэдэг.
    Өндөр өвөг – өвөг аавын эцэг.
    Элэнц эцэг – өндөр өвгийн эцэг.
    Хуланц эцэг – элэнц эцгийн эцэг.
    Элэн – хуланц эцгийн эцэг.
    Хулан – элэнгийн эцэг.
    Ээж ижий – даруй эх хэмээх үг. Үр хүүхэд нь эхээ энхрийлэн дуудах нэр. Эх гэдэг нь албаны зүйл мэтэд ихэвчлэн хэрэглэдэг. Ярианы хэлэнд дотночлон хэлэхдээ ижий гэнэ.
    Эмэг ээж – ээжийн ээж (эмэг эх, эмээ) авгайлах үг (буурал эмээ).
    Өндөр эмээ – эмэг ээжийн эх.
    Элэнц эх – өндөр эмээгийн эх.
    Хуланц эх – элэнц эхийн эх.
    Төрөл – нэг овгийг төрөл гэнэ.
    Хүй – даруй төрөл хэмээх үг. Төрөл хүй гэж холбон хэлэлцдэг.
    Удам – нэг овгийн хүмүүсийг удам гэдэг.
    Угсаа – нэг салаагаас төрсөн хүүхэд ачинцрыг нэг угсаа гэнэ.
    Аглаг – төрлийн үе сунжирч холдсоныг аглаг гэдэг.
    Аглаг салбар – үе сунжирсан төрлийн салаа салбар, төрлийн үе сунжирч холдсон салаа.
    Аглаг төрөл – үе сунжирсан төрөл, үе холдсон төрөл.
    Ууган (ахмад, том) хүү, охин – анхны хүү, охин, хамгийн том хүү, охин.
    Отгон (бага) хүү, охин – хамгийн бага хүү, охин.
    Ач – хүүгээс төрсөн хүү, охин.
    Ач дүү – ах, эрэгтэй дүүгийн хүүхэд.
    Зээ – охиноос төрсөн хүү, охин.
    Зээ дүү – эгч буюу охин дүүгийн хүүхэд.
    Зээнцэр – зээгийн хүүхэд.
    Ачинцэр – ач дүүгийн хүүхэд.
    Жичинцэр – ачинцрын хүүхэд.
    Жич – ач хүүгийн хүүхэд.
    Гуч – жичийн хүүхэд.
    Дөч – гучийн хүүхэд.
    Тач – дөчийн хүүхэд.
    Жилийх – тачийн хүүхэд.
    Талийх – жилийхийн хүүхэд.
    Нагац (ах, эгч, дүү) – ээжийн ах, эгч, дүү.
    Авга (ах, эгч, дүү) – аавын ах,эгч дүү.
    Хадам аав, ээж – нөхөр (эхнэрийн)-ийн аав, ээж.
    Хадам ах,эгч, дүү – нөхөр (эхнэрийн)-ийн ах,эгч, дүү.
    Хүргэн – охин буюу дүүгийн нөхрийг хүргэн гэдэг.
    Хүр ах – эгчийн нөхөр.
    Хүр дүү – дүүгийн нөхөр.
    Бэр (бэргэн) – хүү, дүүгийн эхнэрийг бэр гэдэг.
    Бэргэн (бэр эгч) – ахын эхнэрийг бэргэн гэдэг.
    Баз – эгч, дүү хоёрын нөхөр бие биеэ баз хэмээн дууддаг.
    Авьсан – нэг айлын ахмад бэрийг дүүмэд нь авьсан гэдэг.
    Ажин – дүүмэд бэр нь ахмад бэрийг ажин гэдэг.
    Бөл – эгч, охин дүү хоёрын хүүхдүүд хоорондоо бөл болно.
    Бөлөнцэр – хоёр бөлөөс төрсөн хүүхдүүд бөлөнцөр болдог.
    Үеэл (үеэлэд) – ах, дүүгийн хүүхэд хоорондоо үеэл болдог.
    Хаяал (хаяалад) – үеэлийн хүүхэд.
    Үенцэр – хаяалын хүүхдийг үенцэр гэдэг.
    Худ ураг (худ худгай) – хоёр талын хадмууд бие биеэ ингэж дууддаг.

  • ЗӨӨЛӨН ХҮЧ

    Олон улсын харилцааны талаар янз бүрийн онол, тайлбар бий. Нэг үзэл санаанд нэгдсэн орнууд хувийн ашиг хонжоог үл тоон хоорондоо нөхөрлөх ёстой гэдгээс эхлээд найзлана гэж байхгүй, цаг ямагт чоно шиг байх ёстой гэх нь ч бий. Энэ хоёр туйлын аль нэгийг нь баримтлан туйлшрахаар л байдал бишддэг. Дан үзэл санаа давамгайлаад ирэхээр юу болдгийг Зөвлөлт задран унасан үйл явц харуулсан. Үр дагавар нь одоо хүртэл мэдрэгдэж байгаа бөгөөд олон улсын харилцаанд социалист эсвэл капиталист гэх мэт үзэл санаа бус харин бодит ашгийг эрхэмлэх прагматик байр суурь давамгайлах болсон.
    Энэхүү прагматик байр суурийг 19 дүгээр зууны сүүлээр Их Британийн Ерөнхий сайдын алба хашиж байсан Генри Жон Темпл Пальмерапон их оновчтой тодорхойлсон байдаг. Тэрээр парламентын хуралдаанд Их Британийн гадаад бодлогын тухай хэлэлцэх үеэр “Бидэнд мөнхийн холбоотон гэж байхгүйтэй адил байнгын дайсан гэж үгүй.

    Зөвхөн манай улсын ашиг сонирхол л мөнх. Энэ ашиг сонирхлыг хамгаалах нь бидний үүрэг” гэсэн юм. Хятадын тэргүүлэгч агсан Дэн Сяопин бүр ч прагматик байр сууринаас хандаж, хулгана л барьж чадаж байвал муур хар эсвэл цагаан зүстэй байх нь хамаагүй гэж байсныг уншигч та санаж байгаа байх.
    Өдгөө энэ үзэл олон улсын харилцаанд ноёлж байна. Коммунист үзэл санаа ноёлсон, нэг намын системтэй Хятад руу Америк, Европын капиталистууд үйлдвэрлэлээ зөөж, жил болгон хэдэн тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийж, үйлдвэр бай­гуу­лан захиалга өгч юм хийл­гээд байгаа нь үүний жишээ.
    Гэхдээ ашиг сонирхолтой байх нэг хэрэг, түүнийгээ хамгаална гэдэг бүр ч өөр хэрэг болж хувирдаг. Ашиг сонирхлоо хамгаалахын тулд улс орнууд янз бүрийн арга хэрэглэнэ. Хамгийн түгээмэл, бүгдийн мэддэг арга нь дайн. Дараагийн арга нь эдийн засгийн хориг арга хэмжээ, элдэв төрлийн буцалтгүй эсвэл хөнгөлөлттэй зээл, тусламж. “Хатуу хүч” гэж нэрлэгддэг энэ хоёр хүчийг саяхныг хүртэл дэлхийн дийлэнх улс голчлон ашиглаж байв. Харин Амери­кийн улс төр судлаач Жозеф Най 1980-аад оны сүүлээс “зөөлөн хүч” гэж нэрлэсэн эрх ашгаа хамгаалах өөр нэг хүчин зүйлийг оруулж ирснийг их гүрнүүд хүлээн зөвшөөрч, амжилттай ашиглаж буй.

    Олон улсын тавцанд шаардлагатай үр дүндээ албадлага ба авлига гэхээс илүүтэйгээр дур булаам, хүсэл төрөм байдлаар хүрэхийг “Зөөлөн хүч” гэж тодорхойлжээ. Аливаа нэг улсын эрх ашгаа хамгаалах боломж нь цэрэг, эдийн засаг ба зөөлөн хүч гэсэн гурван үндсэн хүчин зүйлээс тогтоно. Цэрэг ба эдийн засгийг “хатуу хүч” гэнэ. Учир нь, зэвсгийн хүчээр далайлган сүрдүүлж, мөнгөөр тайтгаруулан санасан­­даа хүрдэг болохоор. Харин зөөлөн хүч гэдэг нь тухайн улсын шинжлэх ухаан, техник, спортын ялалт амжилт, урлагийн бүтээлийн нэр хүнд, улсад нь давамгайлж байгаа үзэл суртлын олныг татах хүч, улс төр ба захиргааны тогтолцооны бодит үр дүн, массын соёлын сэтгэл татах байдлыг хэлнэ. Тэгэхээр кино, уран зохиол, ардчилал ба хүний эрх гэх мэт үнэт зүйлс, хэвлэлээр цацагдаж байгаа мэдээ, шоу нэвтрүүлгийг зөөлөн хүч гэж болно. Гэхдээ энэ хүчийг хүн бодитоор харж ухамсарласан зүйлс гэж ойлгож болохгүй. Харин ч эсрэгээр. Хүний ухамсар­лаж ойлгоод байдаг­гүй сэтгэл хөдлөл, итгэл үнэмшилд тулгуурладаг. Бодит мэдлэг бараг хамаагүй шахуу. Нийгмийн дийлэнх хэсэг бу­юу масс нь үнэт зүйл­сээ ухамсартайгаар бүр­дүүлдэггүй, харин хар аяндаа, нэг нэгнээ даган дуурайж, илүү яваа нэгний үлгэр жишээг дагадаг гэдэг дээр тулгуурладаг.
    Зөөлөн хүчний дараагийн нэг онцлог нь үнэт зүйлсээрээ илүү өндөр байр суурьтай улс л ашигладаг. Жишээлэхэд, Зимбабве улс зөөлөн хүчийг ашиглан Америкт нөлөөлнө гэж байхгүй, харин Америк энэ хүчээ ашиглан Зимбабвегийн олон нийтэд нөлөөлж, өөрт ашигтай шийдвэр гаргуулна. Осама бин Ладен “Хүмүүст эцэнхий ба тарган хоёр адууны тарган нь таалагдана” гэж хэлсэн байх.
    Жозеф Най энэ талаар бичих­дээ “Бусад хүн таны биширдэг, шүтдэг зүйлсийг бахдан дээдэлж дагадаг, хүсч буй зүйлийг чинь адилхан хүсдэг болгож чадвал өөрийн хүссэн зүгт тэднийг чиглүүлэхийн тулд сүрдүүлж эсвэл аргадах шаардлагагүй болно” гэжээ. Улс үндэстэн болгоны үнэт зүйл ялгаатай болохоор зөөлөн хүчийг ту­хайн үнэт зүйлс бүхий хүнд ойлгомжтой байдлаар боловсруулж хүргэнэ гэсэн үг.

    Зөөлөн хүчний үр дүн тухай улсын мэдээллийн орон зайн нээлттэй байдлаас хамаардаг онцлогтой. Өөрөөр хэлбэл, даяарчлагдсан, ард­чилсан, цензур бага байх тусам зөөлөн хүч үр нөлөөтэй. Жишээлэхэд, гучин жилийн өмнө монгол ба герман хүний хооронд соёлын асар их ялгаа байсан бол өнөөдөр энэ хоёул нэг кино үзэж, нэг фэйсбүкт хэрэглэж, СNN эсвэл ВВС-ийн нэг мэдээ үзэж, нэг одын дууг сонсч байна. Тэгэхээр зөөлөн хүч нөлөөлөх боломж, хүч нэмэгдэнэ гэсэн үг. Харин Хойд Солонгос шиг хүчирхэг цензуртай, гадны мэдээ мэдээлэл бараг нэвтэрдэггүй нийгэмд зөөлөн хүчний үзүүлэх нөлөө тун бага.

    Гэхдээ “зөөлөн” гэхээр “хатуу”-гийн эсрэг зүйл гэж ойлгож болохгүй. Зөөлөн хүч хатуугийн эсрэг бус харин олон улсын тавцанд хатуу хүчний үйлчлэлийг илүү үр дүнтэй болгодог, хатуу хүч нь зөөлөн хүчнийхээ эх үүсвэр болдог аж. “Эмэгтэй хүний хүч чадал гоо сайханд, эрэгтэйнх хүч чадалд нь байдаг” гэдэгтэй яг адил. Хатуугийн эсрэг бус харин үйлчлэлийг нь нэмэгдүүлдэг төдийгүй эдийн засагт илүү ашигтай. Зөөлөн хүчийг хэрэгжүүлэхэд зарцуулсан нэг доллар болгон зэвсэглэлд зарцуулсан 10 доллараас илүү ашиг оруулдаг гэсэн тооцоо байх юм. Зөөлөн хүчийг орхигдуулан зэвсэг, мөнгөний хүчээр аархах гэвэл ямаршуу таагүй үр дүнд хүрдгийн тод жишээ нь 2003 онд Иракийн эсрэг Америкийн хийсэн дайн. Энэ дайныг америкчууд НҮБ-аар оруулан албан ёсны зөвшөөрөлтэй болгох гэсэн ч Хятад, Орос, Франц улс Аюулгүйн зөвлөлд хориг тавьсан. Ингэлээ гээд Америк дайн хийхээ болиогүй ч бусад олон улсыг өөрийн талд татах, Саддамыг үгүйсгэсэн мэдээллийн дайн явуулахад асар их зардал гаргасан. Үр дүнд нь олон улсын түвшинд Америк эзлэн түрэмгийлэгч гэсэн имижтэй болж хоцорсон.
    Их гүрнүүд зөө­лөн хүч ам­жилттай хэрэг­лэж бай­сан жи­шээг дурдъя. Зөв­лөл­­тийг задран унаж, коммунист систем үгүй боло­ход Америкийн зөөлөн хүч их чухал үүрэг гүйцэт­гэсэн. Зөвлөлтийн цен­­зур энэ зөөлөн хүчийг чадлаараа эсэргүүцээд яаж ч чадаагүй. Америк кино, рок-н-ролл, жинс, урт үс гээд зөөлөн хүчийг тэр үед ухамсарлан ойлгож байсан нь хэд билээ? Одоо ч АНУ кино, дуу, интернэт, улс төрийн тогтолцоо, санхүү, ажилчдын цалин гэх мэт зөөлөн хүчийг чадварлагаар ашиглаж байна. Хүүхдийн тоглоомон дээр энэ нөлөө их ажиглагддаг. Бэтмен, Хүн аалз, Барби хүүхэлдэй байна. Хар багаасаа Америк шилдэг, ямагт зөв гэж өөрийн мэдэлгүй биширдэг, шүтдэг болсон олон мянган хүн байхад олон улсын чанартай ямар нэг ээдрээ үүслээ гэж бодоход Америкийн гаргах шийдвэрийг дэмжин Засгийн газартаа дарамт, шахалт үзүүлэх нь ойлгомжтой.

    Манай урд хөрш ч сүүлийн үед зөөлөн хүчийг идэвхтэй ашиглаж байгаа. Ашиглах ашиглахдаа Холливудыг чадварлагаар ашиглаж байна. “Гэтэгч бар ба нисэгч луу”, “Кунфу панда” гэх мэтээр нангиадуудын эртний түүх, соёл, уламжлалыг эергээр харуулсан дэлхий дахинаа сурталчилсан хэчнээн ч кино гарав?
    Украйнд болж байгаа үйл явдал ч зөөлөн хүч ямар их нөлөөтэйн тод жишээ. Европын холбоонд хамгийн сайхан амьдрал байна, энэ холбоотой хамтын ажиллагааны гэрээ бай­гуулчихвал Украйн шууд цэнгэлийн манлайд хүрнэ гэ­сэн ухуулга хүч­тэй явж, “Май­­­дан”-ыг иргэдийн дий­лэнх нь дэмжээгүй бол одоогийн Америк ба Европын холбооны талыг баримтлагчид ялж, засгийн эрхэнд гарах боломжгүй байлаа. “Майдан” ялж, Америк тэргүүтэй өрнө­дийн орнууд Украинд өөрийн талыг баримтлагч хү­­мүүсийг засгийн эрхэнд гар­гаж, өөрсдийн эрх ашгаа хам­гаал­­­­­­­­лаа гээд Украинд сайн зүйл болсонгүй. Харин ч бүр Кры­мийг алдаж, одоо зүүн мужууд нь бослого дэгдээн иргэний дайны байдалд хүрэв.

    Их гүрнүүд манайх мэ­тийн жижиг буурай орон эсвэл гол өр­сөл­дөгч­дийн­хөө залуучуудыг их, дээд сур­гууль­даа сургах дуртай байдаг нь мөн л зөөлөн хүч­ний илрэл. Ухамсар нь бүрэлдэж амжаагүй залуучууд 5-6 жил гадаадын улс оронд өнгөрөөнө гэдэг мэдлэг олж ава­хаас гадна соёлыг нь өөрийн болгон хүлээн авч, ту­хайн улсад давамгайлдаг үнэт зүйлсийг дагагч болон хүмүүждэг.
    Энэ мэт жишээ олон тул зөөлөн хүчний нөлөөг дутуу үнэлж огт болохгүй.

    Эх сурвалж: www.assa.mn