Author: admin

Болливуудын нэгэн нэрт кино найруулагчаас “Та яаж ингэж баяжиж чадав аа?” гэж асуухад, “Би Энэтхэгийн ард түмэнд мөрөөдлийг нь өгсөн юм чинь, хэнээс ч илүү аз жаргалтай, баян тансаг амьдрахаас яахав” гэж хариулжээ. Тэрээр, би Энэтхэгийн ард түмэнд дуу, хуур, хөгжил цэнгэл, хүсэл тэмүүлэл, амьдрах итгэл өгч чадсан. Тиймээс тэд аз жаргалтай амьдарч чадаж байгаа юм гэжээ.
Тэгвэл Монгол хүн бидний урагш хөдөлгөх итгэл үнэмшил, сэдэл тэмүүлэл юу билээ? Бидэнд мөрөөдөл байгаа юу? Бидний харах чиг, зорих газар, бишрэх үзэл санаа юу билээ? Монгол хүнд хэн мөрөөдөл, итгэл үнэмшил өгөх ёстой вэ?
Бид л Монгол хүндээ сэдэл тэмүүлэл, итгэл үнэмшил өгөх ёстой. Зөвхөн кино гэдэг утгаар нь хэлж байгаа юм биш. Бүхийл салбарт, бүхийл үйл ажиллагаандаа энэ зарчмыг баримталъя.
Та ч бас өөртөө мөрөөдлийг бий болго. Бидэнд итгэл үнэмшил, зорилго тэмүүлэл хэрэгтэй.

Өнөөдөр Монгол хүн танд мөрөөдөл өгье.

Амьдралаас ажиглаж байхад залуус өндөр цалин хангамжтай ажил дээр гараад ирэхээрээ өөрийгөө хөгжүүлэх нь багасаж өөрийн жаахан авъяас чадвартаа эрдэж, за ингээд л болоод байгаа юм чинь гэсэн сэтгэгдэлтэй болдог юм шиг санагддаг. Ихэнхи залуус ажил дээр гарахаараа хөгжих нь зогсож, өдөр хоногийг аргацаасан байдалтай болж, компанид ажил хийж өгч байгаа юм чинь яасан ч яахав гэсэн сэтгэлээр хандсанаараа, өөрөө ч сэтгэлгээний хувьд хөгширч, чадварын хувьд доройтоод байгаа нь амьдралаас харагддаг. Хүн үргэлж хөгжиж, чадваржиж байхын тулд яах ёстой вэ?
Үглэхээс үлгэрлэ гэхчээр, өөрийнхөө амьдралд барьдаг зарчимаас залуустайгаа хуваалций. Хүн сайн яваасай гэсэн хүндээ л үг хэлдэг гэдгийг ойлгож, авах гээхийн ухаанаар хандаарай.

 

1. ЧИН СЭТГЭЛЭЭСЭЭ ХИЙ. ҮГҮЙ БОЛ ЮУ Ч БИТГИЙ ХИЙ. Би өөрийн хийж буй зүйлийг хүний, өөрийн, хувийнх, ажлынх гэж ялгаж гадуурхаж, халтуурдахыг хэзээ ч хүсдэггүй. Яагаад гэвэл ажил дээр ч бай, хаана ч бай өнгөрөөж байгаа цаг мөч бүр миний амьдралын цаг хугацаа өнгөрч байгаа нь тэр шүү дээ. Ажил дээр өнгөрч байгаа цаг гээд миний амьдралаас өөр цаг гэсэн үг биш. Жишээ нь хүн ажилдаа чин сэтгэлээсээ хандахгүй байгаа цаг хугацаа нь өөрийнхөө л амьдралыг үрж байгаа цаг хугацаа гэсэн үг. Мөн нөгөө талаас ажлаас сурч мэдсэн, өөрийгөө дайчилж олж авсан чадварууд миний л өмч болно.

Нэг жишээ татъя. Намайг “Эх орон” ТВ-д ажиллаж байхад сэтгүүлчид ингэж ярьдаг байсан. “За энэ муу нэвтрүүлгийг яаж ч хийсэн яадаг юм. Аргалаад л нэг юм гаргаж л байвал болоо” гэж. Ингэж хандсанаараа тэр хүн өөрийгөө л хуурч байгаагаас ялгаагүй. Өөрөө ч чадварждаггүй. Би эсрэгээрээ ханддаг байсан. Би үнэхээр энэ нэвтрүүлгийг сайн найруулаад, сайн хөтлөөд, эрж хайж сонирхолтой хүмүүстэй танилцаад, хэрэгтэй яриа өрнүүлж чадвал, тэр танил гэдэг миний л нөөц баялаг болно. Сайн нэвтрүүлэг хийгээд нийгэмд оюуны хөрөнгө оруулж чадвал энэ миний нийгэмд оруулж буй иргэний үүрэг гэж боддог байсан. Тэгснээрээ би их зүйлийг сурч авсан. Өөрөө ч хөгжсөн. Танилын хүрээ ч нэмэгдсэн.

NMMATeam-ийн хувьд ч гэсэн би маш их зүйлийг сурч мэдэж хөгжиж байна. Би анх орж ирэхдээ интернэт маркетинг гэдгийг ойлгодог ч үгүй сэтгүүлч л байсан. Харин одоо би 6 сарын хугацаанд компаний захиралд зөвлөгөө өгдөг болтлоо хөгжсөн байна. Гэтэл надтай хамт ажил эхлүүлж байсан зарим хүмүүс интернэт маркетингаа ч сайн ойлгоогүй, зүгээр л хүний хэлсэн ажлыг хийгээд яваад байсан хүн ч байна. Тэр хүн өөрөө ч нээх сайн хөгжөөгүй.

2. ӨДӨР БҮР ШИНИЙГ МЭДЭЖ, НЭГ УР ЧАДВАР НЭМЖ, БУСДЫН ДАВУУ ТАЛААС СУРАЛЦ. Хүн үхэн үхтлээ суралцдаг. Хүн сурахаа больвол уруудаж байна гэсэн. Тиймээс бид зөвхөн ажлаасаа гадна хувь хүн талаасаа өөрийгөө тогтмол хөгжүүлэх ёстой гэж би боддог. Ажил дээр нэг мэдэхгүй зүйл гарахад хүнээр хийлгэхээсээ илүүтэйгээр өөрөө сураад авъя гэж боддог. Нэг зав гарвал нэг ч гэсэн ухаантай хүний нийтлэл уншъя, нэг зөв хүний яриа сонсоё гэж боддог. Хүн өдөр бүр шинэ зүйлд суралцаж, эрэлхийлж, мэргэжлийн талаасаа ч нэг чадвар нэмж, нэг чадахгүй байсан зүйлээ чадддаг болох ёстой гэж боддог.

Ажилдаа сайн, мэргэжилдээ чадварлаг байхаас гадна хүний амьдралд олон төрлийн боловсрол хэрэгтэй болдог. Эрүүл мэндийн, гэр бүлийн, харилцааны, хууль эрх зүйн, санхүүгийн гэх мэт наад захын боловсрол хэрэг болдог. Манай боловсролын тогтолцоонд энэ агуулга нь орхигдсон байдаг учраас залуусд дээр дурьдсан боловсрол маш дутмаг байгаа нь мэдрэгддэг. Хаа сайгүй нь өвдсөн зовсон залуус, салсан сарнисан гэр бүл байгаа нь энэ бүхний илрэл юм. Тиймээс залуус бид чөлөөт цагаа дээрх боловсролуудыг олоход зориулж, МОНГОЛЫН ЧАДВАРЛАГ ЗАЛУУ, АМЖИЛТТАЙ ХАМТ ОЛОН, АЗ ЖАРГАЛТАЙ ГЭР БҮЛИЙН ТООГ нэгээр нэмээсэй гэж хүсэж байна.

Монголын Оюутны Холбоо, The New Media Marketing Agency компанитай хамтран оюутан залуучуудад интернэт хэрэглээний соёлыг төлөвшүүлж, сошиаль медиаг ашиглан хурдтай өргөжин тэлж буй цахим нийгэмд өөрийн байр суурийг бий болгож, өөрийн боломжийг тэлэх талаарх мэдлэгийг олгох зорилгоор “ОНЛАЙН НИЙГЭМ ДЭХЬ ОРОН ЗАЙ буюу ДЭЛХИЙД ГАРАХ ГАРЦ” лекцийг зохион байгуулсан билээ. Ямартай ч залуус лекцийг анхааралтай сонсож, 2.000.000.000 гишүүнтэй цахим улс гүрэнд өөрийн үзэл бодол, хүсэл мөрөөдлийг тунхаглах аянд мордоцгоолоо.

Үгээр бид бодол санаагаа солилцож, мэдээлэлээ өгч авдаг билээ. Үг гэдэг маань угтаа хэл судлалын ухагдахуун ч, физик чанараараа хэлбэлзэлтэй дуу авиа. Энэ дуу авиа бидний сэтгэл гэж харагдахгүй, тэмтрэгдэхгүй эрхтний минь илэрхийлэл болон хэрэглэгддэг. Сэтгэлийн илэхийрлэл бодол санаа болон хувирахуй доор дуу авиагаар дамжуулан нөгөө хүнийхээ сонороор дамжин сэтгэлд хүрнэ. Үг гэж дуу авианы физик шинжтэй үзэгдлийн хүчтэй чанар нь эндээс эхлэнэ.

Эгээ л усны байгаль дахь эргэлт лугаа адил, жишээлэхэд ус, мөс “шатдаг”= ууршин агаар мандалд дэгдэн гарч молекулиуд нь өндөр дэхь хүйтэн агаарын даралтын сийрэгжилт, хөргөлтнөөс хамаарч усны молекулуудын бөөгнөрөл нь бидний хараанд өртөхүйц болж манан, уур болон хувирч агаарын даралт, хэмийн зөрүүгээс үүсэх агаарын шилжилт хөдөлгөөнөөр буюу бидний нэрлэдэгээр салхиар туугдан хөвөхийг нь үүл хэмээнэ.Ууршсан усны молекулиуд маань салхинд туугдан явахдаа манан, үүл болон хүмүүн биднээс өөвөн цөөвөн, сэмжин, хурган, хонин гэх зэргийн зүйрлэл нэрийг аван нэгдэх явцдаа хуралдан нэгдэж, агаарын даралт, эх газрын татах хүч, ээн гэрэлтүүлэх наран зэрэг олон хүчин зүйлийн нэгдсэн нөлөөллөөр хувийн жин нь ихэсч эргэн газар дэлхийдээ эргэн буухуйг бороо хур хэмээнэ. Бороо хур нь горхи голыг сэлбэн нуур тэнгис далайд хүрэх зууртаа улирлын нөлөөгөөр цас мөс болохдоо ч дээрх үзэгдлийг хором ч алдалгүй давтан давтсаар байгаль дэлхийг амилуулан ургамал цэцэг амьтай бүхнийг төлжүүлэн энэ ертөнцийн амьдарлын амийг авч явах бөлгөө.

Энэ лүгээ адил Үг сэтгэлээс сэтгэлд өртөөлөн бууж, эрчим хүч агуулан явдгийг та бидний эмээ өвөө нар өвөг дээдсээсээ сурч мэдэн болчимгүй үг хэрэглэхийг цээрлэж, МОНГОЛ ХҮН АМНЫ БИЛГЭЭР, Манж хүн бэлээрээ гэдэг хэлц үгээр томьёолон биднийг сургамжилдаг билээ. Иймдээ ч манай монголчууд алив зүйлийг нэрлэх, хэлэлцэхдээ ҮГний эрчим хүчийг ойлгосон учраас бодолтой хандаж үгийг зөв хэрэглэхийг хичээдэг байлаа. Байлаа гэдэг нь бид өнөөдөр хэрэглэж чадахгүй болж гэдгийг танд ойлгуулж байгаа байх. Багадаа /одоо ч гэсэн би хэрэглэж дадаагүй байгаа/ энэ их ёсыг мэддэг өвгөчүүл, буурай нарын дэргэд ёсгүй үг хэрэглэн, нударгаар нь ороолгуулж өссөн билээ.

Хорьдугаар зууны гучаад оны хэлмэгдүүлэлт,их хядлагын өмнөх жилүүдэд тэр үеийн монголчууд цус гэж үг орсон хараал, хэллэгийг эр эм, эх захгүй хэлдэг байж. Удаа ч үгүй түүхэндээ дайнд ч хядуулаагүй тийм олон хүний амийг егүүтгүүлсэн. Саяхны жишээ: 90 оны эхээр ганзагын наймааны их урсгалд нийгмээрээ татагдан орох үед шатах гэдэг үгийг орос хэлнээс махчилан орчуулж хэрэглэснээс хойшхи арван жилд ой хээрийн түймэр тоогоо алдаж, зарим үед нар хиртсэн мэт, түнэр утаа хөшиглөн хоолой ам хатааж байсныг мартсан ч сануулахаар мэдэх хүн та бидний дунд цөөнгүй байгаа байх. Сүүлийн арван жил бид мэнд мэдэхдээ, -Юу байна?-Юмгүй гэдэг үг хэллэгийг нийтээр их хэрэглэв.ҮГ биелэлээ олов.Нийгмийн олонхи дундаж давхаргынхан эмзэг давхаргын тоог нэмэгдүүлэв. Чөлөөт зах зээлд шилжээд 20 жил болох гэж байна. Өнөөх муу хэлдэг социализмийн үеэсээ дээрдсэнгүй, харин доордов. Либерализм, чөлөөт зах зээлийг буруу гэсэнгүй, алив зүйлд зөв хандлагаар хандаж, зөв ойлгосныхоо дараа ЗӨВ ҮГ хэрэглэцгээхгүй бол юу болоод байгааг түүх, цаг хугацаа бидэнд сануулаад байгаа биш үү?

Өвөөгийн маань анд Монгол хэл, бичгийн гавьяат багш Чойжилсүрэн гуай надад алив зүйлд нэрний учир шалтгаан их буй. Эртний мэргэд судар ном зохиолоо сонсохуй сонорт чимэгтэй, санахуй санаанд тод үлдэхээр нэршээдэг байсан Зүрхэн тольт, Зуун найман билэг оршвой гэх зэрэг, Харин та нар азгүй хүүхдүүд байна Орос хэлний сурах бичгийг чинь Солонго /Радуга/ гэж нэрлэчихжээ. Зүй нь хүний сурсан эрдэм ном хаданд сийлсэн мэт үлдэх ёстой, Та нар маань соёл, шинжлэх ухааны уурхай болсон энэ их үндэстний хэлийг солонго шиг замхаруулчихгүй сураарай гэсэн нь ёжлож хэлсэн ч үнэний их хувьтай байж гэдгийг орос хэлийг сурсан гэх хэцүү бас сураагүй гэх хэцүү болсон над мэтийн манай үеийнхэн ойлгоно биз.

Өнөөдөр залуус хүүхдүүд илүү зан гаргаж лайтай /ланчиг лай=зовлон бэрхшээл/, бас юу гэв майр гэнэ үү = энэ үгийг эх хэлний үгийн сангаас би олсонгүй, /охиноосоо асуувал тоймгүй баримжаагүй буюу тоолж багцалж чадахгүй гэсэн санааг, төсөөлвөл англи хэлний “much” тай ойролцоог хэлдэг бололтой юм/ зэрэг мууг дуудсан үг хэрэглэцгээж байгаа бололтой юм. Дээр нь интернэтийн ихэнх блогуудын хэрэглэх үг хэллэг авах юм алга, гэжийгаа, боджийнэ, гэжүүл яахуу, ицсийцэст явжээвэл сайхан байдын байшд, бичлиг хийдиймүү гээл. Суужаагаан, хүний жишгээр явкуу бол болкуун байшд гэээл ерөөж гардын г.м
Ийм хэллэгтэй хүний сэтгэлгээ, сэтгэл хоёр нь ч ийм байгаа. Сэтгэл нь ийм бол үйлийн үр нь ч тийм л байгаа. Юу гэж хэлэх гээд байна вэ гэхээр өвгөдийн ХҮН болоогүй хүнд эрдэм бүү заа, Галзуу солиотод харвах зэвсгийг зааж, бариулсантай адил гэдэг үг чинь бид болоод байгаа юм байна. /Хүүхэд залууст ойлгомжтойгоор хэлэхэд, сармагчинд гранат бариулна гэсэн үг/ Үүнд бидний буруу бий. Эх хэлээрээ зөв хэлэлцэж сурахыг шаардан намайг ам руу нь алгадмаар гэж айлган харцаараа шавхуурдаж зэмлэдэг байсан тэр өвөгчүүлийн сэтгэл, сэтгэлгээ бидэнд дутаснаас залуус дүү нар маань арван хэд, хорь хүрсэн насандаа ч эх хэлээ сураагүй, элий халгай болж эр нь эр шиг, эм нь ч эм шиг байж чадахгүй болжээ.
Үгийн буруу сонголт ажил хэрэг дээр нөлөөлсөн талаар жишээ хэлье.
Одоо нэг үеэ бодвол нийгмийн олон идэвхтэнгүүд болон хүмүүс мод тарья гэдэг болж, Энэ сайшаалтай. Харамсалтай нь гурван настай балчир мод бутыг ойгоос нь авчирч тариад л орхидог. Миний мэдэхийн хаврын хаварт 7 жил мод тарьцгаасан хүмүүс, газар байдаг. Очиж үзлээ, хатсан модны ёдор хугархай гол. Бидэн дундаа л байгалиа гэж бодож явдаг хүмүүсийн маань ажил ийм л байна. Энэ нь тэр хүмүүсийн буруу биш, бид зэрэмдэг үг хэрэглэж ярисаар байтал сэтгэлгээ маань зэрэмдэг болж, ажил үйлсээ дутуу гучуу зэрэмдэглэдэг болсоных ажээ. Зүй нь мод тарих гэдгийг мод ургуулах гэж бүтэн бодож, гүйцээн хийх нь бүтээн байгуулалтаар зогсохгүй эх хэлэндээ анхаарч сэтгэлгээгээ шинэчлэн өөрчилж хөгжүүлэх цаг болсныг дохиолж байна.
Үг яриандаа болон блогт дараах байдлаар хэлэлцдэг хүүхэд залуус, дүү нартаа
хүний жишгээр явкуу бол болкуун байшд гэээл ерөөж гардын
– Тиймээ хүний жишгээр сэтгэж явахгүй бол болохгүй болчихжээ та нар минь.
Эх хэлээ зөв хэрэглэж зөв сэтгэж баймааж та нар ХҮН шиг амьдрана гэж ерөөе дөө ах нь.
Энэ нийтлэлийг бичиж дуусаагүй байхад Хүн хэлж буй Үг шигээ амьдардаг гэж номын нэг дүү минь хэллээ.

Тиймээ, Яг л байгаль эхийн усны тогтолцоо хэрхэн бие биесээ нөхөж, амьдрал гэдэг гайхамшгийг нөхцөлдүүлэн бий болгодог шиг сэтгэлийн хур бороо болсон ҮГЭЭ зөв сэтгэж, зөв хэрэглэж сурцгаая даа Монголчууд минь ээ.

Хотын баруун захад буйдхан орших нэгэн асрамжийн газар очихоор зорьсон газраа хүрлээ. Бэлэг авч үзмээр байгаа хүүхдүүдийн чин сэтгэлийг олж харсан сэтгүүлчийн үзэгний бэх хатаж амжаагүй байхад зөөлөн сэтгэлтэй хүмүүсийн сэтгэлийн бэлэг эдгээр хүүхдэд очих болсноор дахин асрамжийн газрын хаалгаар ороход хүргэсэн нь энэ.

Будаг нь халцарсан шал өмнөөс угтсан ч, хөл хөнгөн хүүхдүүдийн шуугиан юм бодуулах чөлөө өгсөнгүй ээ. “Хэрвээ чи бусдын зовлонд хайхрамжгүй хандаж байгаа бол Хүн хэмээх нэрийг даах эрхгүй” гэсэн мэргэн үг ханан дээр нь дурайна. Цаашлан хэсэг явлаа. Эндхийн хүүхдүүд өөрсдийн зурсан зургаа ханандаа хадсан харагдана.

Нэг зураг нүдэнд илүү содон туслаа. Тэр зурганд уул, мод, машин, хүүхэд зурсан байна. Хамгийн соинрхолтой нь газраар ургасан өвс ногоог зурахдаа бүгдийг нь хүний хэлээр бол зүрхээр, хөзрийн дүрсээр бол бундангаар зуржээ. Хөл гишгэх зайгүй зүрх…, бас бундан…

Эндээс улбаалаад л сэтгэлд “Хайрын ургамал” гэсэн нэр үлдчихсэн юм. Хэдэн өдөр бодолд бундан өвс ургаад зүгээр суулгасангүй. Буруутгахын аргагүй тэр олон жаахан зүрхний өмнөөс хэнтэй ч юм ярилцмаар санагдаад байх юм. Тормойтол харах нүд нь бэлэг хараад баярласан хэрнээ томоогүй зан нь хаашаа холдоо вэ гэмээр дэндүү дуугай хүүхдүүд хэлэх ярихаа хүртэл цэгнээд нэг л хэрсүү. Хэнийгээ дуурайсан юм бол гэж бодмоор. Аавыгаа юу, ээжийгээ юу, эсвэл ах, эгчийгээ юу?

Асуултанд хариулах аргаүй их олон амьдрал байх юм аа. Гэхдээ, хөрсөө үндэслүүлж ургадаг газрын ургамал шиг хүний сэтгэлийг хөндөөж хүй холбож бүрэлдсэн алаг үр хорвоод мэндлэхдээ элэг бүтэн өснө өө гэж уйлж төрдгийг та мэдэх үү? Тэнтэр тунтар гишгэлэн тэнцэж ядах унага шиг тэвэрт нь эрхлэх гэж нялх хүүхэд зүрх нь хайраар цохилдгийг мэдэх үү?

Асуултаар төгсгөмөөр байгаа ч, анхааруулах тэмдэг тавих хүсэл илүү төрөөд байна. Асрамжийн газар олж харсан бундан өвсийг хайр дүүрэн ургаасай гэж залбирмаар байна. Тийм болохоор, Аав аа! Ээж ээ! намайг битгий орхиорой гэж нүд нь бүлтгэнэдэг жаахан үрсийн дүр зургийг амьдралдаа битгий зураарай! Дэргэд минь л байгаарай гэж зүрх нь цохилдог хэрсүүхэн хүүхдүүдийнхээ дулаахан гарыг битгий дааруулаарай!

Орчин үеийн хүн бүр гэдсэндээ 8-25 кг илүүдэл өтгөн тээж явдаг нь нэгэнт нотлогдсон үнэн. Yүний ихэнх нь бүдүүн гэдсэнд байдаг учир ийм хүн яаж нарийхан бэлхүүстэй байх билээ дээ.

Найман литрийн 3 хувингаар дүүрэн энэ их овоолгыг өчнөөн жил сараар чулуужтал нь авч явахад амьд гэдэс тэсдэг нь үнэхээр гайхалтай. Гэдэс үрэвсэтлээ нэг хэсэг, үрэвсээд нэг хэсэг, шалбараад нэг хэсэг, шархлаад нэг хэсэг л тэсэх юм даа. Овоолгыг жилээс жилд нэмж, муу орчныг нь улам дордуулах ажлыг л идэвхтэй хийхээс биш цэвэрлэх ажил хийдэггүй хүн нэг л өдөр гэдэсний хорт хавдартай болсон тухайгаа мэддэг. Тэр үед юун нарийхан бэлхүүс манатай.

Yргэлж өтгөн нь хатдаг хүн гэдсэндээ хавдар ургуулж байна гэдгээ мэдэхгүй байгаа нь харамсалтай.

Та өдөрт хэдэн удаа хүндээр бие засдаг вэ?

Хооллох хөтөлбөр хийлгэж байгаа хүн бүрээс би ингэж асуудаг. Ихэнх нь “Өдөрт хэд нь ч юу юм бэ, нэгээс хоёр хоног өнжөөд л нэг удаа” гэж, их олон хүн “тав зургаа хонож байж арайхийж нэг хүндэрдэг” гэж хариулдаг. Өтгөн хатаад арваад хонодог гэх хүн ч олон.

Ийм хүмүүс ихэвчлэн том гэдэстэй бүдүүн байдаг. Тэд бэлхүүс нь мэдэгдэхээ больсонд өтгөн хатахаас илүү шанална. Туранхай хүн ч бас байна. Ихэнх нь амархан өлсдөг,идэмхий хүмүүс. Зарим нь хоолонд дургүй, дотор нь муухайрч, огьж бөөлждөг байдаг.

Гэтэл жинхэнэ эрүүл хүн өдөр бүр 3-4 удаа хүндээр бие засаж, идсэн хоолны нь шингээгүй үлдэгдэл, бас бус хаягдлаасаа тогтмол салж, гэдсээ тухай бүр нь цэвэрлэж чаддаг. Ургамлын гаралтай хүнс иддэг бол шүү дээ. Жишээ нь талх, боов, төмс, ногоо гэх мэт. Харин зөвхөн мах, цагаан идээ иддэг бол өнжөөд нэг хоргол гаргах ёстой.

Тиймдээ ч өөртөө таарсан мах мариатай, чилгэр сайхан биетэй, бэлхүүс нарийн, арьс өнгөлөг, Үс сайхан, чалх тамир сайн, цоглог сэргэлэн байдаг. Бие, сэтгэл нь эрүүл учир.

Өнгөрсөн дугаарт бид ходоодтойгоо өнгөцхөн танилцсан. Одоо нарийн, бүдүүн гэдэстэйгээ товч танилцъя.

Нарийн болон бүдүүн гэдэс нь хоол боловсруулах тогтолцооны хамгийн сүүлийн бөгөөд хамгийн урт хэсэг юм. Хоолноос авч болох хэрэгтэй бүхэн энэ хэсэгт шимэгдэнэ. Гэдэсний гадуур байдаг гөлгөр булчингууд нь удаан боловч хэмнэлтэйгээр агшиж,дотор нь байгаа задарч боловсрон шимэгдэж буй хоолны холимгийг түлхэн цааш явуулна.

Ходоодонд хайлж химус хэмээх нэртэй болсон холимог нарийн гэдэсний эхний хэсэг-12 хуруу/дээд/ гэдсэнд орж ирэнгүүтээ нойр булчирхайн шүүс болон элэгнээс ирсэн цөстэй холилдоно.

Эдгээр нэмэгдлүүдийн ачаар химус хүчиллэг исгэлэн биш болно. Хоолны холимог нарийн гэдсэнд байх хугацаанд нь түүнийг боловсруулах ферментүүд нойр булчирхайн шүүсэнд байдаг. Нарийн гэдэс ч өөрөө бас ферментүүдийг боловсруулна. Хоолны холимог нь нарийн гэдсийг 20 орчим цагийн турш туулж өнгөрөхдөө ферментүүдийн нөлөөгөөр улам жижгэрэн задарч, нарийн гэдэсний ханаар цус руу шимэгдэнэ.

Хооллосноос хойш 24 цаг өнгөрөхөд идсэн зүйлээс маань ердөө л боловсрох боломжгүй хэсэг нь Үлдэнэ. Түүнчлэн гэдэсний өнгөр/микрофлор/-ийн бактериуд, гэдэсний дотор бүрхэвчийн үхсэн эсүүд ч байна. Эдгээр хаягдлууд бүдүүн гэдсээр өнгөрөхдөө чийгнээсээ салж, шулуун гэдсэнд хуримтлагдан хошногоор тҮлхэгдэн гадагшилна. Цөсний будагч бодис/пигмент/-ууд өтгөнийг хүрэн өнгөтэй болгодог.

Нарийн, бүдүүн гэдэсний урт нийлээд 8,5метр орчим, үүнээс нарийн гэдэс 7метр, бүдүүн гэдэс 1,5метр урттай. Ийм урт гэдэс хэвлийн жижигхэн хөндийд багтахын тулд чацархайнд бэхлэгдэн мушгиран эвхэгдсэн байдаг.

Гэдэсний дотор бүрхэвч нь хуниас мэт нугалаатай. Хуниас тус бүр нь “сормуус” гэж нэрлэгддэг хэдэн зуун өчүүхэн хөхлөгүүдтэй. Тиймээс гэдэсний дотор тал нь сахлаг хивс шиг. Хивсний утас шиг энэ ургацгуудын тоогоор гэдэсний дотор тал эцсийн хэмжээндээ хүртэл томорч өргөссөн гэсэн үг. Эдгээр хуниас, хөхлөгүүд нь шимэгдэх талбайг их болгох төдийгүй гэдэсний гүрвэлзэх хөдөлгөөнд чухал үүрэгтэй. Хэрэв бүх хуниасыг тэнийлгэж болдогсон бол гэдэсний доторх гадаргуу нь нэг айлын 2 давхар орон сууцны шалны талбайтай тэнцэнэ.

Бүдүүн гэдэс нарийн гэдэстэй нийлдэг уулзварын мухар хэсгийн үзүүрт ургасан өт хэлбэрийн унжлага байдаг. Түүнийг аппендикс гэж нэрлэдэг. Түүнийг ямар ч үүрэггүй гэж үзэж байсан боловч сүүлийн үед эрдэмтэд аппендиксыг дархлааны чухал эрхтэн гэж нотолж байна. Аппендикс үрэвсэж, хагалгаа хийлгэн авахуулах хэрэг гардаг. Yүнийг бид мухар олгойгоо авхууллаа гэж буруу ярьдаг.

Яагаад өтгөн хатдаг болж, гэдсэндээ олон хувин ялзарч өмхийрсөн зүйл тээж явна вэ, олон хүн?

Цавуулаг ихтэй учир урсдаггүй /ус даадаг/, хивэг гэж нэрлэдэг уусамхай бус эслэгээс нь тусгаарласан учир цагаан өнгөтэй болсон дээд зэргийн гурил, мөн хивэгнээс нь салгаж өнгөлсөн хальсгүй цагаан будаа гэх мэт наалдамтгай шинжтэй, байгалийн амьд хүчээ гээсэн цэвэршүүлсэн хүнс байнга хэтрүүлэн идэхэд өнөөх хивс шиг гадаргуу маань цардагдан шархны тав мэт наалдацтай болж, гэдэсний ханын боловсруулалт тэр чигээрээ алдагдана. Хөхлөгүүд намирч хөдлөх манатай юм болж, гэдэсний гүрвэлзэх хөдөлгөөн маш их муудах нь тэр. Тээвэрлэлтэд саад учирсан юм чинь ачаа тэндээ л хэвтэж байхаас биш яахав. Зүгээр хэвтэхгүй халуун бие дотор муу дээрээ улам муу болоод л гадагшлах цагаа хүлээгээд л байж байхаас өөр юу хийх билээ дээ. Өтгөн хатахын учир энэ.

Хэрэгтэй материал,түүхий эдийг салгаж цус руу дамжуулах замыг нь бөглөөд бөөн хаягдал овоороод наалдчихсан учир хоол идсэний хэрэг гарахгүй. Эсүүд “өлсөнө”. Өтгөн хатдаг зарим хүн амархан өлсдөг, их иддэгийн учир энэ. Их идэхийн хэрээр улам их хаягдал овоорч, байдал улам дорддог. Бид гэдсээ дүүргэхийн тулд биш, эсүүдээ тэжээхийн тулд иддэг гэдгийг эндээс ойлгож болно.

Байн байн толгой нь өвдөж, дотор нь муухайрч,хоолны дуршил муудсаны нэг шалтгаан нь гэдсэндээ хорны үйлдвэртэй болсных.

Гэдэсний хавдар үүсэх шалтгаанд мах их идэх, элсэн чихэртэй хүнс байнга их хэрэглэх, хөдөлгөөний дутагдал, сэтгэлийн хямрал зэрэг хамаарна.

Нарийхан бэлхүүстэйгээр эрүүл амьдрахыг хүсвэл махыг зохистой иддэг болохын зэрэгцээ эслэг ихтэй хүнс сайн хэрэглэж, эрүүл аж төрөх сонголтыг хийнэ. Эслэг ихтэй гэдэг нь байгалийн гарлаараа амьдаараа байгаа бүтэн үр тариа, бүтэн будаа, төрөл бүрийн бүдүүн гурил, тийм гурилан бүтээгдэхүүн, хүнсний хивэг, үр хөврөл, соёолж, хальстайгаа, үртэйгээ жимс, ногоог хэлдэг.

Өтгөн хатдаг бол амьд, өөрөөр хэлбэл  зөв бүтэцтэй, биологийн идэвхт ус өдөрт 2 литрээс багагүй уух хэрэгтэй.

Улаан буудайн хоёрдугаар эсвэл гуравдугаар гурилыг, овёс, арвай, сагадын  аль нэг гурилтай хольж, бага зэрэг хүнсний хивэг нэмж хөөлгөөд мантуу жигнэж, монгол байцаа, шар лууван, улаан манжингаар зууш бэлдэн, ногоон навчит ургамал болон зөөхийгөөр амтлаад, Үхрийн жигнэсэн гүзээтэй идвэл маш өег /материал түүхий эд ихийг өгдөг/, зардал чирэгдэл багатай үдийн хоолны нэг хувилбар болно. Өтгөн л лав хатахгүй. Харин ус юмуу цайгаа хоолноосоо дор хаяж 30 минутын өмнө уугаарай.

Хүн ер нь ходоод,гэдэс, тархи, зүрхээ зовж хэцүүдсэн үеийнх нь зовиураар мэдрэх биш ажиллах горимтой нь танилцсан мэдлэгээрээ л мэдэх ёстой ажээ.

Ашиглалтын заавар”-ыг нь ойлгосон учир түүнийг зөрчих сонирхолгүй байх учиртай.

Эрүүл,гоо сайхан хэвээрээ чанартай амьдрахыг хүсдэг бол шүү дээ. Та энэ мөрүүдийг уншиж байгаа нь их учиртай. Та зөвхөн хүсдэг төдийгүй хүссэндээ хүрэх боломжтой хүн юм байна. Зөв дадал зуршилтайгаар амьдарч чадвал,түүний дотор зохистой хоолловол ямар их ашигтай болохыг олж харах чадвартай гэсэн үг.Эрүүл биш болохоос урьдчилан сэргийлэх төдийгүй өөрт мэдрэгддэг болон мэдрэгдэж эхлээгүй байгаа бүх өвчин хуучаасаа ээлж дараалан бүрмөсөн салж,цагаасаа эрт хөгширч эхэлсэн бол эргэн залуужиж,эрч хүчтэй, аливаад зөв хандлагатай хүн болдог нь зохистой хооллохын ашиг юм.

            Зөв бодох чадвартай хүн л төөрөгдлөө төөрөгдөл гэж хүлээн зөвшөөрснөөр буруугаа засаж чаддаг тул эрүүл зохистой хооллогч болж чаддаг.

            Манай курс төгссөн нилээн алиа зантай нэгэн хижээл эр надтай уулзаад, “Багшаа,би гэдэг хүн ходоодондоо долигонох гэж жигтэйхэн болсоон. Жишээ нь өглөөгүүр”Та сайхан амрав уу? Миний унтаж байх хооронд шинэ өдрийн ажилдаа бэлдэж амжив уу даа? Хоёулаа одоо ажлаа эхлэх үү? Би овёсны нэвс дэвтээчихээд Тань руу илгээх гээд л сууж байна. Ээ дээ Та минь хичээж л үзээрэй. Өнөөдөр миний амжуулах ажил хачин их шүү” гэх мэтээр ая тал засаад л намирч өгдөг болсон шүү дээ. Өдөртөө ч бас адилхан. Тайлан тавьж, зөвшөөрөл аваад л.

            Хоолны дараа биеэ сонсож,үг хэлийг нь ойлгодог болох шинжтэй.

Хоносон хоол халааж идэхээ бүр больсон.

Хааяа ч бас ходоодноосоо банга хүртэх л юмаа. Гэхдээ алдаагаа дор нь засаж байгаа. Ном сонссоны ачаар элгээ энхрийлж, бөөрнөөсөө айж, зүрхээ хүндэлдэг болдог юм байна! Энэ хэдийг зарж амьдарч байгаагаа одоо л нэг ухаарахтай болж байна. Оройтох шахсан ч, огт мэдэхгүй өнгөрснөөс хол дээр гэж бодож баярлаж байгаа. Бие хөнгөрөөд сайхан байнаа!Ходоод цөс өвдөхөө больсон. Би мөн ч их дээрэлхэж байж дээ, эднийгээ. Эзэн маань овоо шүү гэж эрхтнүүд минь боддог болсон шигээ” гэж билээ.

Марзан л болохоос биш энэ хүний үг яг үнэн. Иймэрхүүгээр төсөөлдөг болсон хүн л зохистой хооллож үр дүнд хүрдэг.

“Хүчирхэг хүн хүчирхэг эрүүл мэнддтэй байх ёстой” гэдэг үнэнийг хүлээн зөвшөөдөг хүн дээрх хүнтэй адил ходоодондоо долигонохоос өөр аргагүй.

 

Ходоод гэж юу вэ?

Хоол боловсруулах урт хоолойн цүлхийсэн өргөн хэсгийг ходоод гэж нэрлэдэг. Ходоодны булчинлаг хана сунах чадвартай. Ходоодны үүрэг нь хоолыг шимэгдэхэд бэлтгэх явдал юм. Өөрөөр хэлбэл хайлуулж холих цех гэсэн үг.

Бид залгихын өмнө хоолоо зажилдаг ч хоол бүрэн сайн жижигрэлгүй ходоодонд ирдэг. /Бутлах төхөөрөмжүүд нь муудсан, эсвэл амаараа дүүрэн чихэж хурдан хурдан идвэл сэтгэл нь ханадаг, эсвэл өөрийгөө завгүй гэдэг хүн зажлахгүй шахуу л залгиураа давуулдаг нь бүр хэцүү/

4-6 цагийн дараа ходоодноос өтгөвтөр хурган бантантай төстэй холимог 12 хуруу/дээд/ гэдэс рүү шилждэг. Хоолны ийм холимгийг химус гэнэ.

 

Энэ 4-6 цагийн туршид ямар ажил өрнөдөг вэ?

Ходоодны хана 3 үе булчингийн эдээс тогтдог. Орж ирсэн хоолыг энэ булчингууд ходоодны шүүстэй /шүүсээ хэвийн ялгаруулах хэрэгтэй!/ хольж, улам жижиглэнэ. Үүний зэрэгцээ хоолны холимгийг ходоодны доод хаалт руу түлхэнэ. Жигд найрлагатай болсон химус бага зэрэг суларсан хаалтны нээлхийгээр гэдэс рүү шахагдан орж, хоолны бөөн хэсгүүд нь бүрэн гүйцэд жижиглэгдэхээр үлдэж, дараагийн мөчлөгт оролцохоор хоцорно. Идсэн хоол бүгд химус болж хувиран, гэдэс рүү шилжсэний дараа ходоод агшин жижгэрч эхэлнэ /дахин юм идээгүй бол/.

Ходоодны ажиллаж чадах хэд хэдэн горимын нэгэнд нь бүгд зэрэг хайлж чадамгүй олон төрлийн юм холиод явуулснаас эсвэл муудсан юмуу муу энергитэй хоол идсэн гэх мэтээс үүссэн буруу холимгийг бөөлжис гэх бөгөөд түүнээс салахын тулд ойрхон гарцаар буцаан гаргадаг.Хүний биеийн дасан зохицох чадвар агуу учир ийм холимогийг хүртэл тэвчихийг ходоод дээд зэргээр хичээж ажилладаг болдог.Тиймээс хольж хайлуулах биш бөөлжисний цех болж хувирсан ходоод тэр их хортой нөхцөлд хэр удаан тэсэх вэ гэдэг нь зөвхөн цаг хугацааны л асуудал.

Ходоодны дотор бүрхэвчинд хэдэн сая бичил булчирхайнууд ажиллаж салс, давсны хүчил, ферментүүдийг ялгаруулна. Ходоодны дотор ханыг хучсан зузаан салст бүрхэвч нь ходоодны ханыг хүчилд түлэгдэхээс хамгаална. Ходоодны ханыг байнга цочроож, хүчил ихээр ялгаруулснаас ходоодны хана түлэгдээд шарх үүсэх нэг шалтгаан болдог.

Давсны хүчил нь ферментүүдэд хэрэгтэй орчинг бүрдүүлнэ. Ферментүүд буюу урвал хурдасгуурууд нь хоолыг боловсруулдаг. Ферментүүд нь нарийн нийлмэл бүтэцтэй молекулуудыг цус руу шимэгдэж чадах энгийн молекул болгон хувиргадаг. Ходоод пепсин, реннин гэдэг хоёр фермент боловсруулна. Пепсин нь уургийг арай илүү энгийн полипептид болгон задална. Реннин нь зөвхөн бага насны хүүхдийн ходоодонд л боловсорч, сүүг ээдүүлдэг. Ингэснээр сүү зөв боловсордог байна.

Эрүүл, эрүүл биш ямар ч ходоодноос өглөө сайн үнэлгээ авах хоолны нэг нь хошуу тариа /овёс/-ны нэвсний каша юм. Геркулес гэж нэрлэгддэг энэ хагас боловсруулж хавтгай болгосон будааг буцалсан ус буюу сүүнд гурван минут орчим дэвтээж,бага зэрэг давс, оливын тос, үзэм эсвэл чавга ч юмуу чангаанз нэмж идвэл ходоодноосоо сайшаал заавал хүртэнэ.

Баярласан ходоодны ажил бүтэлтэй байлгүй яахав дээ!

Туршлагатай жолоочид хандан “машинаа асаагаад нэгдүгээр араандаа хийгээд хөдөлвөл машинд чинь сайн” гэх мэт зөвлөгөө өгвөл жолооч хэний мэдээжийн юм ярилаа гэх нь ойлгомжтой.

Хооллолтын тухайд иймэрхүү л утгатай зөвлөгөө яригддаг ч мэдээжийн юм гэх хүн тун ховор бөгөөд шөнөжин асаалттай хоносон, бензинээр явдаг тэргэндээ дизель түлш хийнгүүтээ шууд дөрөвдүгээр араанд нь залгаад ухасхийх жолоочтой адил ажил хийдгээ буруу гэж огт хүлээн зөвшөөрөхгүйг яана!

Акбар хаан Бийрбалаас:

-Алганд минь ширхэг ч үсгүй байдаг нь хачирхалтай юм. Биеийн минь хаана ч шар үсний сүв байдаг байхад гарын минь алга яагаад огт үсгүй байдаг юм бэ? гэж асуусанд Бийрбал тэр даруй ингэж хариулав:

-Хаантан минь, та үргэлж арвин их зоос атгаж буян хишиг болгон хүртээдэг. Тэгээд л тэр их зоосонд таны алга үрэгдэж элэгдээд, үс нь халцарч унажээ.

-Тэгвэл чиний алганд ч бас огт үсгүй байна шүү дээ.

-Хаантан минь, хайр хишгийг тань цаг үргэлж алга тосон хүртсээр байгаад алга минь элэгдэж үсгүй болсон нь энэ билээ. Хаан та цаг үргэлж хишиг буянаа хайрлаж, түүнийг тань би хүртдэг шүү дээ.

-Тэгвэл чи бид хоёр шиг цаг үргэлж өгөлцөж, авалцаад байдаггүй хүмүүсийг хар л даа. Тэдний алганд ч бас ширхэг ч шар үсгүй байгааг чи юу гэх вэ?

-Ай хаантан минь, атаархуу улс гэвэл тэднийг л хэлэх байх даа. Таны өглөг болгон хүртээж, миний хишиг болгон хүртдэг тэр их мөнгө зоосны тухай тэд цаг үргэлж тархиа гашилтал бодож, атаа шуналдаа шатаж явдаг юм. Алган дээр минь арав таван юм тавьдаггүй л байхдаа гэж атаархал шуналдаа улайсан шатаж гараа үрсээр байгаад алгандаа үсгүй болсон хэрэг л дээ.

Бийрбалын энэ үгэнд Акбар сэтгэл ихэд тааламжтай суулаа. Харин дэргэд суусан бусад нь дайруулж ёгтолсон энэ үгэнд ичиж сандарсандаа дэмий л толгой гудайн доош ширтэцгээв

Урин дулаан цагт цагаан идээ идэхийгээ монголчууд гэдсээ цайлгах гэдэг байсан нь гүн гүнзгий агуулгатай бөгөөд орчин үеийн шинжлэх ухааны хэллэгээр бол бие доторх микрофлорыг сэргээх гэсэн утгатай юм байна.

Өвлийн 3 сард л улаан идээ буюу махаар дагнан хооллохдоо ходоод гэдсэнд төдийгүй бусад эрхтэнд нутагшин амьдардаг бичил биетнүүдийнхээ тэнцвэрт харьцааг алдагдуулснаар өөртөө учруулсан гэм хорыг мал төллөж эхэлмэгц даруй засаж эхлээд 9 сарын турш гэдэснийхээ өнгөрийг тууштай сэргээдэг байжээ.

Гэтэл одоо жилийн 4 улиралд өглөө үдэшгүй мах идэж,зүгээр ч идэхгүй хиам, консерв болгох, утах, шуузлах, борцлох зэргээр хүндрүүлж, үхмэл чанартай цагаан гурил, хальсалж өнгөлсөн цагаан будаа, шарсан төмс, пүнтүүз мэт хүнстэй байнга хольж иддэг хүний доторх амьд орчин авах юмгүй болсон байхад гэдэс цайлгах тухай бодох ч үгүй амьдрах болж.

 

Тэгвэл гэдэсний өнгөр гэж юу вэ?

Бие биедээ харилцан ашигтайгаар энх тайвнаар зэрэгцэн оршиж,эзэндээ төдийгүй амьд байгальд тустай байх чухал үүрэгтэй нэг эст бүдүүлэг биет амьтад болох бактери /ашигтай,болзолт/, дрожж, мөөгөнцөрүүд хүний арьс, амьсгалын зам, ам, ходоод,  гэдэс, үтрээнд өөр өөрийн бүсэд зохицон амьдардаг.

Эдгээр нь олон төрлийн нэн чухал чиг үүрэгтэй бөгөөд заримаас нь нэрлэвэл:

1.Биеийн ерөнхий дархлааг хэвийн байлгах

2.Фермент үйлдвэрлэхэд оролцож, эслэг болон химус хэмээх хоолны холимогийн үлдэгдлийг задлах, гэдсэн доторх хийн бүтэц, хүчиллэгийн түвшинг хэвийн байлгах /фермент гэдэг нь нийлмэл бүтэцтэй хүнсийг энгийн хэсэгт задалж, тэдгээр энгийн хэсгүүдээр нарийн нийлмэл бүтэцтэй өөрийн бодис, бүтээгдэхүүнүүдийг шинээр бүтээх бодисын солилцоон дахь биохимийн урвалууд цаг алдахгүй шуурхай явагдахад тусалж, урвалуудыг хурдасгагч шүүрлүүд бөгөөд хүн өөрөө ялгаруулдаг/

3.Гэдэсний хоол боловсруулах болон хоргүйжүүлэх ажиллагаанд оролцох

4.Болзолт бактериудын зохист харьцааг тохируулан барих /хэвийн хэмжээнд байхдаа тун чухал үүрэгтэй болзолт бактериуд илүү олон болчихвол хөнөөл учруулдаг нь үлийн цагаан оготнын амьдралтай адил/

5.Уураг нийлэгжүүлэхэд оролцох

6.Д амин дэм, кальци шимэгдэх, бүдүүн гэдсэнд В-гийн бүлэг, К амин дэм нийлэгжихэд оролцох

7.Нарийн гэдсэнд боловсруулагдаж чадаагүй хүнсний бодисуудыг задалж, аминууд, фенол, органик хүчлүүдийг үүсгэх

8.Хорт хавдар үүсгэх чанартай хорт бодисууд уургийн задралын явцад үүсэхийг дарангуйлах

9.Холестерины түвшинг бууруулах

10.Эстроген даавар нийлэгжихэд оролцох

11.Бүдүүн гэдсэнд дулаан үйлдвэрлэх

Эрүүл хүний биед байх ёстой бичил биетний нийт биомасс /гэдэсний өнгөр/ 2,5-3 кг болдог. Бүдүүн гэдэсний микрофлорыг жишээ болгон авч үзвэл тэнд 17 аймаг, 45 бүлэг, 500 төрлийн 2 биллион амьтад хоорондоо маш нарийн тэнцвэрт харьцаатайгаар зэрэгцэн амьдарч идэвхтэй ажиллаж байвал тухайн хүн эрүүл гэсэн үг.

Тэдгээрийн 90 орчим хувийг бифидобактери, бактероидууд эзэлж, 8-9 хувь нь лактобактери, энтерококк, гэдэсний савханцрууд байвал сайн ажээ.

Бие махбодод тасралтгүй явагдаж байдаг үйл ажиллагаа,сайн муу хувирал өөрчлөлтийн нөлөө, өөрсдийн нь амьдрах хугацаа зэргээс шалтгаалан байнга шинэчлэгдэн сэлбэгдэж, зохистой харьцаагаа тогтмол хадгалж байх ёстой гэдэснийхээ өнгөрт эзэн хүн санаа тавьж чадвал эрүүл, гоо сайхан урт наслах нэг баталгаа нь болдог байна.

 

Өнгөрийн энэ тэнцвэр яагаад алдагддаг вэ?

1.Антибиотикийн хэт хэрэглээ. Өвчин үүсгэгч бактериуд ба байх хэмжээнээсээ хэт олширсон болзолт бактериудыг устгах чадалтай энэ хүчирхэг зэвсэг нь байг сонгож онох чадваргүй тул сайнтай муутай нь хамт сөнөөж, байгалын тэнцвэрийг бүрэн алдагдуулдаг төдийгүй, сайнуудын үлдээсэн орон зайг муунууд нь маш хурдан эзэлж, тухайн антибиотикт тэсвэртэй хэлбэрт хувилан дураар дургих үр дагаварыг үүсгэдэг. Антибиотикийн сөрөг нөлөө үүгээр зогсдоггүй.

2.Буруу хооллолт. Түр зуур үргэлжлэх таашаалын төлөө идэх зорилгоо умартсан хоолонцор хүмүүсийн өдөр тутам хийдэг ажлын үр дагавараас бид өмнөх дугаарт бичсэнийг та уншсан байх. Залгиур даваад ямар ажил эхэлж байгааг төсөөлдөггүй хүний бие хэрхэн бохирдож, гэмтэж байдгийг ойлгохыг хичээвэл ашигтай.

3.Архидалт

4.Орчны бохирдолт /ус,агаар,хөрсний бохирдолт, химийн бордоо, үсний будаг, хүнд металл агуулсан гоо сайхны бүтээгдэхүүн г.м./

5.Шимэгчид

6.Гэдэсний хурц халдварт өвчин,хордлого

7.Клизм байнга тавих, туулга байнга уух

Эсэг цагаан идээгээ жинхэнэ монгол хүн шиг идвэл энэ асуудлыг бүрэн шийднэ. Ашигтай бактериудаар сүүг задлуулан боловсруулж, гэдэсний өнгөрт том байр эзэлдэг тэдгээр бактерийг сүүгээрээ тэжээн олшруулж аваад дотогш нь явуулна гэсэн үг юм байна, гэдсээ цайлгана гэдэг нь.

Тиймдээ ч монголчууд ялангуяа насанд хүрэгсэд сүүг дангаар нь уудаггүй, тараг, айраг, хоормог, ээдэм, бяслаг, аарц, ааруул болгон идэж хэрэглэдэг байжээ.

Хүн хоолоороо авах ёстой бичил биетнүүдийг пробиотик гэж нэрлэдэг бөгөөд тэдгээрийг агуулсан цагаан идээ нь пробиотик бүтээгдэхүүн юм.

Тараг дөнгөж бүрэлдээд элгэн байхдаа, зөөлөн исэж байгаа хөхүүрийн айраг, шинэ хоормог, монгол бяслаг нь пробиотик хүнс юм.

Жинхэнэ номоор нь гэдсээ цайлгаж чадвал ходоод, гэдэсний шарх эдгэж, хоол сайн шингэдэг болж, тамир тэнхээ сайжирч, ханиад томуу тусахаа больж, арьс үс сайхан болдог.

Том амьтад, түүний дотор хүн бактери тээгч /гэдэсний өнгөртэй/ болсноороо вирустэй шууд харьцахгүй байхаар хувьсал хөгжлийн явцад тогтсоныг зугаа цэнгэл хөөцөлдсөөр эвджээ гэдгийг амьдрал нотолж, эрдэмтэд тогтоогоод байна. Гэдэсний өнгөр хэвийн сайн байхад хүн элдэв вируст дээрэлхүүлэхгүй бөгөөд даварсан вирусуудыг устгахад нь биедээ туслах боломжтой.

Мах их идэхэд бичил биетнүүдийн нарийн тогтолцоо эвдэрдэг учир үр дагавар нь биед нь шууд мэдрэгдэж, эсэг цагаан идээгээ идэхэд нь байдал хэрхэн сайжрахыг мөн л биеэрээ мэдэрдэг байсан учир гэдсээ цайлгах ажлыг монголчууд их таашаалтайгаар хийдэг байж. Түүнээс биш харамч хатуу, харанхуй бүдүүлэгтээ зун, намар цагаан идээгээр дагнаж, биеэ зовоон гүрийдэг байгаагүй юм байна.

Тиймээс монголчууд өнөөдрийн үр сад шигээ идэхийн тулд амьдардаг хоолонцор идэмхий хүмүүс биш, улиралдаа тохируулан маш бага иддэг, оюунаар /энергээр/ хооллодог хүмүүс байжээ.

Эрүүл хүний гэдэсний өнгөр буюу бие доторх микрофлор нь хоногт 82 грамм уураг нийлэгжүүлж байхад 70 орчим кг жинтэй эрүүл хүний хоногийн хэрэгцээт 90 грамм уургаас үлдэх 8 граммыг юухнаас ч авчих боломжтой тул их идэхгүйгээр тараг, хоормог, бяслаг идээд, өвдөх өвчингүй, хүч тамир сайтай, цовоо сэргэлэн байхгүй гээд яах билээ?

Орой тараг уугаад унт гэвэл хоосон хонуулах гэлээ гэж цухалдах одоо цагийн монгол олон. Та тэдний тоонд орох уу?

Дөнгөж бүрэлдсэн элгэн тараг уухын тулд тарагны сайн эхтэй байх хэрэгтэй.Сайн эх гэдэг нь ашигтай бактериудын нь зохистой тэнцвэрт харьцаа алдагдаагүй тараг эсвэл тийм өсгөвөр гэсэн үг юм. Ацидофилус /acidophilus/, бифидобактери /bifidobacterium/, болгар савханцар /L.bulgaricus/  гэх мэт бичил биетнүүдийн цэвэр өсгөврөөр бүрсэн биотараг, бифидо таргийг ГУМ компани үйлдвэрлэж байгаад баярлаад баршгүй.

Ийм таргийг төрөл бүрийн шинэ болон хатсан жимс, түүхий болон жигнэсэн ногоо, мөн ногоон навчнуудтай хольж уувал оройн онцсайн хоол болно.Та ходоод,гэдэснээсээ сайн үнэлгээ авах тул өглөө хөнгөхөн босно.

Тараг нь пробиотик буюу ашигтай бичил биетний өсгөврөөр сүүг хөрөнгөлөн бэлдсэн эсэг цагаан идээний нэг юм.

Орой бүр нэг аяга элгэн тараг уувал урт насална гэж анагаах сударт тэмдэглэсэн байдаг.

Ашигтай бичил биетнээр баяжуулсан бүтээгдэхүүн нь бие махбодыг сэргээн төлжүүлж, хөгшрөлтөөс сэргийлэх ач холбогдолтойг эрдэмтэд 100 гаруй жилийн өмнө нээсэн юм. Илт зүйлийг шинжлэх ухаанаар нотолсон гэсэн үг.

Эсэг цагаан идээний уураг, нүүрс ус, тослог нь бичил биетний тусламжтайгаар бүтцийн энгийн хэсгүүдэд задарч, биологийн идэвхт олон бодисуудаар нэмж баяжсан учир сүүний зохицуулах үйлчилгээ, эмчилгээ сувиллын ач холбогдлыг олон хувиар нэмэгдүүлдэг.

Айраг, хоормогоор эмчлэн сувилахын үр дүнг монголчууд сайн мэднэ.

Халуун чанартай, гал махбодтой зуны улиралд сэрүүн чанартай цагаан идээгээ иддэг нь байгалийн зохицол юм. Халуун чанартай махыг хүйтэн сэрүүн улиралд иддэг нь аливаа юмны нарийн учрыг мэддэг оюунлаг ард түмний соёл байжээ.

Бяслагийг дээд боловсролтой ээдэм гэж нэрлэдэг нь учиртай.

Сүүнхүчлийн, пропионхүчлийн бактери, дрожж зэрэг бичил биетний үйлчлэлээр бяслагт төрөл бүрийн биологийн идэвхт бодис /аминхүчил, аминдэм гэх мэт/ нийлэгжинэ. Бяслагийн бичил биетнүүд сүүний уураг, тос, нүүрс усыг задлаж, хүний бие махбодод шингэхэд хялбар энгийн нэгдэлд хувиргана.

Бяслаг нь үл орлох аминхүчил, кальци, фосфорын найдвартай эх үүсвэр юм.

Бяслагийг өнө эртнээс сувиллын зориулалтаар түгээмэл ашиглаж иржээ. Гиппократын тэмдэглэлд бяслагийн үнэт чанарыг дурьдсан байдаг бөгөөд тухайн үед Олимпийн тэмцээнд оролцох хүмүүсийн хүч тамирыг нэмэгдүүлэх зорилгоор бяслагийг ихээр идүүлдэг байжээ. 

Одоо цагт бяслагийг ээдмийн нэг адил чихрийн шижин, элэг, ясны үрэвсэл, цус багадах, цөсний өвчний үед түгээмэл хэрэглэж байна. Түүнчлэн цагаан хоолтон хүмүүсийн уургийн нэг эх үүсвэр нь бяслаг болдог.

Судлаачид бяслагийг хатуу төлөвтэй пробиотик бүтээгдэхүүн гэж үздэг. Пробиотик гэдэг нь ашигтай бичил биетний өсгөврөөр сүүг хөрөнгөлж бэлдсэн эсэг цагаан идээ юм. Бяслаг нь үнэхээр хүний бие махбодод эерэг нөлөөтэй олон төрөл, омгийн бичил биетнийг агуулдаг учир хүнс тэжээлийн төдийгүй сувиллын ач холбогдолтой. Ялангуяа монгол бяслаг. “Соёолж” зохимжит хоолны газрын цэсэнд сүү, биотараг, ээдэм, монгол бяслаг, үнээний сүүгээр исгэсэн эмчилгээний хоормог зэрэг сувиллын хүнс ордог.

Эсэг цагаан идээгээ жинхэнэ монгол хүн шиг идвэл энэ асуудлыг бүрэн шийднэ. Ашигтай бактериудаар сүүг задлуулан боловсруулж, гэдэсний өнгөрт том байр эзэлдэг тэдгээр бактерийг сүүгээрээ тэжээн олшруулж аваад дотогш нь явуулна гэсэн үг юм байна, гэдсээ цайлгана гэдэг нь.

Тиймдээ ч монголчууд ялангуяа насанд хүрэгсэд сүүг дангаар нь уудаггүй, тараг, айраг, хоормог, ээдэм, бяслаг, аарц, ааруул болгон идэж хэрэглэдэг байжээ.

Хүн хоолоороо авах ёстой бичил биетнүүдийг пробиотик гэж нэрлэдэг бөгөөд тэдгээрийг агуулсан цагаан идээ нь пробиотик бүтээгдэхүүн юм.

Тараг дөнгөж бүрэлдээд элгэн байхдаа, зөөлөн исэж байгаа хөхүүрийн айраг, шинэ хоормог, монгол бяслаг нь пробиотик хүнс юм.

Жинхэнэ номоор нь гэдсээ цайлгаж чадвал ходоод, гэдэсний шарх эдгэж, хоол сайн шингэдэг болж, тамир тэнхээ сайжирч, ханиад томуу тусахаа больж, арьс үс сайхан болдог.

Том амьтад, түүний дотор хүн бактери тээгч /гэдэсний өнгөртэй/ болсноороо вирустэй шууд харьцахгүй байхаар хувьсал хөгжлийн явцад тогтсоныг зугаа цэнгэл хөөцөлдсөөр эвджээ гэдгийг амьдрал нотолж, эрдэмтэд тогтоогоод байна. Гэдэсний өнгөр хэвийн сайн байхад хүн элдэв вируст дээрэлхүүлэхгүй бөгөөд даварсан вирусуудыг устгахад нь биедээ туслах боломжтой.

Мах их идэхэд бичил биетнүүдийн нарийн тогтолцоо эвдэрдэг учир үр дагавар нь биед нь шууд мэдрэгдэж, эсэг цагаан идээгээ идэхэд нь байдал хэрхэн сайжрахыг мөн л биеэрээ мэдэрдэг байсан учир гэдсээ цайлгах ажлыг монголчууд их таашаалтайгаар хийдэг байж. Түүнээс биш харамч хатуу, харанхуй бүдүүлэгтээ зун, намар цагаан идээгээр дагнаж, биеэ зовоон гүрийдэг байгаагүй юм байна.

Тиймээс монголчууд өнөөдрийн үр сад шигээ идэхийн тулд амьдардаг хоолонцор идэмхий хүмүүс биш, улиралдаа тохируулан маш бага иддэг, оюунаар /энергээр/ хооллодог хүмүүс байжээ.

Эрүүл хүний гэдэсний өнгөр буюу бие доторх микрофлор нь хоногт 82 грамм уураг нийлэгжүүлж байхад 70 орчим кг жинтэй эрүүл хүний хоногийн хэрэгцээт 90 грамм уургаас үлдэх 8 граммыг юухнаас ч авчих боломжтой тул их идэхгүйгээр тараг, хоормог, бяслаг идээд, өвдөх өвчингүй, хүч тамир сайтай, цовоо сэргэлэн байхгүй гээд яах билээ?

Орой тараг уугаад унт гэвэл хоосон хонуулах гэлээ гэж цухалдах одоо цагийн монгол олон. Та тэдний тоонд орох уу?

Дөнгөж бүрэлдсэн элгэн тараг уухын тулд тарагны сайн эхтэй байх хэрэгтэй.Сайн эх гэдэг нь ашигтай бактериудын нь зохистой тэнцвэрт харьцаа алдагдаагүй тараг эсвэл тийм өсгөвөр гэсэн үг юм. Ацидофилус /acidophilus/, бифидобактери /bifidobacterium/, болгар савханцар /L.bulgaricus/  гэх мэт бичил биетнүүдийн цэвэр өсгөврөөр бүрсэн биотараг, бифидо таргийг ГУМ компани үйлдвэрлэж байгаад баярлаад баршгүй.

Ийм таргийг төрөл бүрийн шинэ болон хатсан жимс, түүхий болон жигнэсэн ногоо, мөн ногоон навчнуудтай хольж уувал оройн онцсайн хоол болно.Та ходоод,гэдэснээсээ сайн үнэлгээ авах тул өглөө хөнгөхөн босно.

Тараг нь пробиотик буюу ашигтай бичил биетний өсгөврөөр сүүг хөрөнгөлөн бэлдсэн эсэг цагаан идээний нэг юм.

Орой бүр нэг аяга элгэн тараг уувал урт насална гэж анагаах сударт тэмдэглэсэн байдаг.

Ашигтай бичил биетнээр баяжуулсан бүтээгдэхүүн нь бие махбодыг сэргээн төлжүүлж, хөгшрөлтөөс сэргийлэх ач холбогдолтойг эрдэмтэд 100 гаруй жилийн өмнө нээсэн юм. Илт зүйлийг шинжлэх ухаанаар нотолсон гэсэн үг.

Эсэг цагаан идээний уураг, нүүрс ус, тослог нь бичил биетний тусламжтайгаар бүтцийн энгийн хэсгүүдэд задарч, биологийн идэвхт олон бодисуудаар нэмж баяжсан учир сүүний зохицуулах үйлчилгээ, эмчилгээ сувиллын ач холбогдлыг олон хувиар нэмэгдүүлдэг.

Айраг, хоормогоор эмчлэн сувилахын үр дүнг монголчууд сайн мэднэ.

Халуун чанартай, гал махбодтой зуны улиралд сэрүүн чанартай цагаан идээгээ иддэг нь байгалийн зохицол юм. Халуун чанартай махыг хүйтэн сэрүүн улиралд иддэг нь аливаа юмны нарийн учрыг мэддэг оюунлаг ард түмний соёл байжээ.

Бяслагийг дээд боловсролтой ээдэм гэж нэрлэдэг нь учиртай.

Сүүнхүчлийн, пропионхүчлийн бактери, дрожж зэрэг бичил биетний үйлчлэлээр бяслагт төрөл бүрийн биологийн идэвхт бодис /аминхүчил, аминдэм гэх мэт/ нийлэгжинэ. Бяслагийн бичил биетнүүд сүүний уураг, тос, нүүрс усыг задлаж, хүний бие махбодод шингэхэд хялбар энгийн нэгдэлд хувиргана.

Бяслаг нь үл орлох аминхүчил, кальци, фосфорын найдвартай эх үүсвэр юм.

Бяслагийг өнө эртнээс сувиллын зориулалтаар түгээмэл ашиглаж иржээ. Гиппократын тэмдэглэлд бяслагийн үнэт чанарыг дурьдсан байдаг бөгөөд тухайн үед Олимпийн тэмцээнд оролцох хүмүүсийн хүч тамирыг нэмэгдүүлэх зорилгоор бяслагийг ихээр идүүлдэг байжээ. 

Одоо цагт бяслагийг ээдмийн нэг адил чихрийн шижин, элэг, ясны үрэвсэл, цус багадах, цөсний өвчний үед түгээмэл хэрэглэж байна. Түүнчлэн цагаан хоолтон хүмүүсийн уургийн нэг эх үүсвэр нь бяслаг болдог.

Судлаачид бяслагийг хатуу төлөвтэй пробиотик бүтээгдэхүүн гэж үздэг. Пробиотик гэдэг нь ашигтай бичил биетний өсгөврөөр сүүг хөрөнгөлж бэлдсэн эсэг цагаан идээ юм. Бяслаг нь үнэхээр хүний бие махбодод эерэг нөлөөтэй олон төрөл, омгийн бичил биетнийг агуулдаг учир хүнс тэжээлийн төдийгүй сувиллын ач холбогдолтой. Ялангуяа монгол бяслаг.

“Соёолж” зохимжит хоолны газрын цэсэнд сүү, биотараг, ээдэм, монгол бяслаг, үнээний сүүгээр исгэсэн эмчилгээний хоормог зэрэг сувиллын хүнс ордог.

 

 Эрүүл мэндээрээ гоёцгооё

Монголын боловсролын салбарын шинэчлэлд зориулсан цуврал нийтлэл-1

… Монголчууд бид жил бүр малаа тоолж, төрөл тус бүрээр нь тоо толгойг нь нарийвчлан гаргаж, нийтэд зарлан, баярхаж бахархана. 30 сая малын багтаамжтай гэж нэгэн эрдэмтний нотолсон Монголын газар нутаг дээр өнгөрсөн жил 40 орчим сая мал тоологджээ. Нэгэн цагт нийгмийн мал сүргээ хүнээсээ илүү дээдэлж, “чандмань эрдэнэ”  гэж өхөөрдөн нэрлэж, мал сүрэгтээ хадлан билчээр, хашаа саравч, худаг усбэлтгэн нийгмийн хайр халамжийг харамгүй үзүүлж байв. Малаа муу маллаж, алдаж үрэгдүүлсэн малчинд арга хэмжээ авч, хариуцлага тооцож, сайн малчдыг алдаршуулан магтаж, бас мандуулж байв даа. Олон хүнийг өвчнөөс аварч, амьдрал бэлэглэсэн эмчдээ бус, шуурганд уруудсан нийгмийн мал сүргийг аварсан хэн нэгэнд хөшөө хүртэл босгож алдаршуулж асан өнгөрсөн үе, нийгмийн мал сүрэг монгол хүнээс илүү үнэ цэнэтэй хэмээн нийт олны тархийг угааж байв. Өнгөрсөн онд УЙХ-аас гаргасан ямаанд олгох болсон 20 тэрбүм төгрөгийн дуулиан, гэр хороололдоо ус түлшгүй, эрчим хүч, төрийн үйлчилгээ хүртэж чадахгүй байгаа олон иргэдийг бухимдууллаа. Монгол хүн малаасаа дор болоо юу даа.
… Монгол орны хөрсөн доор байгаа алт, зэс, нүүрс, ураны баялаг , нөөцүүд нь монгол орны хөгжлийг хурдасган, үсрэн дэвхцүүлж, ард иргэдийг баян чинээлэг болгож, сайхан амьдруулна хэмээн үнэнээсээ хэлээд байгаа, эсвэл тоглож тохуурхаад байгаа алин болоход эргэлзмээр. Улс орны хөгжлийг ухаантай, мэдлэг чадвартай иргэд нь хурдасгадаг болохоос уул уурхай. мал сүрэг тэгтлээ хөгжүүлдэггүй гэдгийг эрхэм төр баригчид гадарламаар юм. Өдөр шөнө, өглөө үдэшгүй уул уурхай, ашигт малтмал гэж маань мэгзэм шиг унших төрийн түшээд, тэдний үгэнд итгэн, өөрсдийгөө ч умартан, өмнө зүг рүү нүдээ чилтэл харуулдах ард иргэд эгээл уулын буга үзэсгэлэнт сайхан эврийг минь авчирч өгөхгүй юм болов уу  хэмээн санаашран тэмээний үлгэр адил. Энэ л хугацаанд эрүүл биегүй, эрдэм номгүй, идэх хоолгүй, өмсөх гоёлгүй олон монголчууд уур хилэн, бухимдал гутралдаа “шатаж”  байна даа. Монгол хүн хөрсөн доорхи баялгаасаа хямдхан болоо юу даа.
…Энэ л их хүлээлт дунд тэвчээр нь барагдсан нэг хэсэг нь харь оронд гарч хатуу хөдөлмөрт нухлагдан, тэнхэл нь хүрэхгүй заримыг нь улс орон нь гадагш худалдаж. цэвэрхэн гоо бүсгүйчүүд нь харьд худалдагдаж, “орох орон оочих аягагүй”  мэт тэнүүчлэнэ. Тэр бүхний цаана монгол сэтгэлд хүйтэн жавар хургаж, монгол гэр бүлүүд хагацлын манан дунд жиндэж, монгол хүмүүс харь газар зүдэрч л явна.
Эх орондоо байгаа зарим нь эгээ л айлын тогоо өнгийн суух хоноц шиг царай алдан амь зууна.Эрхэмсэг зарим нь эрх мэдэл, өнгө мөнгөөр хагартлаа баяжиж, шунал тачаалдаа шулам болох дөхнө. Монгол хүн ингэтлээ үнэ хүндгүй болоо юу даа.

Хүн хэрэв байхгүй бол мал сүрэг эд баялаг гэж юу байхсан билээ. Хууль дүрмээ сахиж, хөдөлмөрлөж баялгийг бүтээж, бүтээсэн баялгаараа өөрийгөө болон өрөөл бусдыг хөгжүүлж байдаг хүн л улс орны хөгжлийн үндэс нь байдаг билээ. Иргэд нь мунхаг болвоос эд баялаг, мал сүрэг дорхноо үрэгдэж дуусна. Иргэд нь ухаантай болвоос эд баялаг, мал сүрэг нь улам улмаар өсөн үржинэ. Өдгөө цаг дор монгол хүний үнэ цэнэ, үнэлэмж арай л хэт унаад байна уу даа. Хийх болон хийж болох олон ажил байнаа. Ядахнаа л:
-Өдгөө Монгол оронд данстай хичнээн хүн байгааг цахим тооцоолуураар үнэн зөв тоолж, нас хүйс, эрдэм чадал, хаана оршин суугааг тодорхой гаргаж нийтэд зарламаар. Сонгууль бүрийн өмнө санал өгөх хүнийхээ тоог гаргах гэж будилж, сонгууль бүрийн дараа илүү дутуу гарсан хүнийхээ тоонд эргэлдэж, мунгинана. Хэлгүй малаа зүс насаар нь тоолж чаддаг атлаа, хэл сэтгэхүйтэй хүн амаа тоолох гэж ингэтлээ мунгинах төрийг тлгоод байгаа үнэхээр будилаад байгааг ялгаж салгахад бэрхтэй. Өдгөө монголын хүн ам 2.7 саяд хүрч үүний 1.2 сая нь нийслэл Улаанбаатар хотод оршин сууж байгаа гэх мэдээлэл хэр үнэмшилтэй гэдгийг хэн ч баталж үл чадна.
-“Төл бүрийг мал болгоё”  гэж уриалдаг шигээ “хүүхэд бүрийг хүн болгоход” анхаарч, төрсөн даруйд нь  “төрсний гэрчилгээ”  бус монгол улсын иргэншил олгож, иргэн хүнийх нь хув;д анхаарал халамж тавьж баймаар. Хүүхэд төрүүлсэн эхчүүдээ урамшуулан халамжилж, төрсөн хүүхэд бүрийг асран хамгаалж, ариглан хөгжүүлэх төрийн бодлого үнэхээр үгүйлэгдэж байнаа. Хүүхдэд зориулсан тоглоомын талбай, асрах газар, халамжийн төв, эмнэлэг, үзвэр үйлчилгээний төв гэхчилэн хэрэгтэй бүхнийг цогцлоож, үйлчилгээг сайжруулах нь үнэхээр хэрэгтэй байна.
– Монгол оронд төрсөн, иргэн бүртээ  “нийгмийн халамжийн дугаар” олгож. хаана яаж амьдарч явааг нь төр нь өөрөө хянаж чддаг тогтолцоотой болмоор. Энэ л “нийгмийн халамжийн дугаар”-aaр хүний амьдралын түүх бичигдэж, гавьяа байгуулсан, гай тарьсан  бүрийг ялгаж салгаж, төр нь иргэддээ иргэддээ үзүүлэх халамж, хишгээ алагчиллалгүй адил тэгш үйлчлэх боломж бүрдэнэ. Эх орондоо байгааг ч , эх орноосоо алсад явааг ч төр түмэн нүдээрээ тольдож, эрх ашиг нь зөрчигдөх аваас, төр нь төмөр нударгаараа хамгаалан өмгөөлөх цаг болжээ.                       

Монгол хүний үнэ цэнэ
 Монголчууд бид бие биеэ сайн муугаар хэлж, “тамын тогооны үлгэр’  байн байн дурсаж байвч бусад олон үндэстэнүүдтэй адил сайн муу чанаруудтай. Хөмөрсөн тогоон дороос гарч, дэлхийн улс гүрнүүдэд зорчиж, “юм үзэж, нүд тайлж” яваа “хуучин Монгол хүү” дэлхийн хөгжилтэй алхаа нийлүүлэн алхах “шинэ Монгол хүү” болох цаг ойрхон байна. Монголчууд бид өдгөө хүртэл цусанд минь үлдэж, өрөөл бусдаас ялгарч харагдах олон сайхан чанаруудаа бүгдээрээ хэлэцэж, бие биеэ дэмжиж, үүнийгээ хөгжүүлэхийн төлөө дор бүрнээ хичээх цаг болжээ. Энэ л үейин үед  бусдаас ялгарах бидний үнэ цэнэ юм шүү дээ.
-Монгол хүн авьяастай. Өдий болтол хөгжиж ирсэн Монголын боловсролын салбар, иргэддээ хэрэглээ болгож чадаагүй ч шинжлэх ухаанжсан мэдлэгийг сайн олгосон байдаг. Гадаадын аль ч орны жирийн иргэдтэй харьцуулахад монгол хүний ерөнхий мэдлэгийн түвшин арай илүү мэдрэгдэнэ.  Харин мэддэг ч юм шиг , мэддэггүй ч юм шиг энэ байдлаа жаахан эмхтгэж, хэрэглээ болгон сайжруулж чадвал монголчууд хаа ч гологдохгүй мэдлэгтэй бас авьяастай хүмүүс.

-Монгол хүн хаа ч дасан зохицох чадвартай. Өнө эртний цагаас, өвсний соргог, усны тунгалагийг шилэн нүүдэллэж, ээлжлэх 4 улиралдаа зохицон амьдардаг , нүүдэлчин удмын цусны сайн чанар мэдрэгддэг. Халуун хүйтэн аль ч оронд очсон амархан дасан зохицож, хатуу хэцүү ямар ч ажлыг хэнээс ч дутахгүй хийж чаддаг энэ чанар монголчуудад илүү бий. Тэд халуунд халж, хүйтэнд хөрчхатүү бэрхээс ч шантралгүй хөдөлмөрлөж, бүтээж чаддагаараа бусдад үнэлэгдэнэ.
-Монголчууд арга билэгтэй. Тэд хийх гэж буй алив ажлын аргыг амархан олдог. Нүүдэллэн амьдрахдаа, өөрийн амьдрах орон гэрээ буулган ачааллаж,  буусан газраа хурдан барьж босгодог арга билгээрээ бусдыг гайхуулдаг байсан. Монголчууд ямар ч ажлыг хийхдээ бусадтай адил зөвхөн хий гэснийг хийхээс илүүтэй энэ ажлыг яаж илүү амархан хийж болох вэ? гэдгийг заавал боддог. Нэг л мэдэхэд тэр ажлыг өөртөө амар хирнээ хурдан хугацаанд хийх аргаа олж сонгосон байдгаараа бусдаас ялгарна.
-Монголчууд их элгэмсэг. Монголчууд хэзээнээс аав ээждээ ачлалтай, ах дүүстээ найрсаг, ахмад хүний үгийг сонсож, хүндэлдэг уламжлал, харилцаатай. Ажил хийж олсон мөнгөө амин хувьдаа зарцуулахаас илүү, аав ээж, ар гэр үр хүүхэддээ зарцуулдаггүй монгол хүн гэж бий билүү. Аль болохоор тэднийгээ ачлаж бас баярлуулахыг хичээдэг.Тэдний зүрх сэтгэлд нь энэ л ачлал, хайр , халамж хаанахын хэнээс ч илүү шингэсэн байдаг юм даа.
-Монголчууд их тэмүүлэлтэй. Монголчууд өнөөдрийн байгаа байдалдаа хэзээ ч сэтгэл ханадаггүй. Улам илүү өөдрөг ажил амьдрал, тансаг хэрэглээ, илүү боломж руу тэмүүлнэ. Өрөөл бусадтай барьцаж, атаархаад байгаа ч юм шиг энэ үйлдлийг зөв чиглүүлбэл монголчууд зөв өөдрөг амьдрах боломжтой. Өнөөдөр гадаадад ажиллаж амьдарч байгаа монголчууд бусдаас дутахгүй тохилог байранд амьдарч, сайн машин хөлөглөж, чанартай зүйл хэрэглэдгээрээ бусдаас ялгардаг.
                                        
Шинэ монгол хүний үнэлэмж
 Аль ч улс орон ирээдүйдээ яаж хөгжих нь иргэдийнх нь хөгжлөөс ихээхэн хамаарна.
Тийм учраас ирээдүйн иргэдийг нь бэлтгэдэг боловсролын салбартаа ихээхэн анхаарал тавьдаг.  Тухайн оронд төрсөн хүүхдийг ямар бие хүн болгон хөгжүүлэхийг төр бодлогоороо зохицуулна. Ийм нөхцөлд төр “захиалагч”,  боловсролын салбарын бүх шатны сургуулиуд “гүйцэтгэгч”  байх учиртай.
 Өнөөгийн шинэ монгол орон, ямар иргэдийг “захиалах”  боломжтой вэ?
1. Түүх-хүүль эрх зүйн боловсрол:
     -Эх орныхоо болон дэлхий дахины хөгжлийн түүхийг судалж мэдсэн, тэдгээрийг бахархан хүндэлдэг байх.
     -Үндсэн хууль болон салбар хуулиудыг судалж мэдсэн, түүнийг дагаж мөрдөн, хэрэгжүүлэх чадвартай байх.
2. Гоо-сайхны боловсрол:
     -Сонгодог хөгжим, уран зураг, уран зохиолыг сонсож, харж уншиж ойлгодог байх төдийгүй урлагийн бусад төрлүүдийг судалж мэдсэн байх.
     -Сайн муу, сайхан муухайн тухай өөрсдийн ойлголт, бахархал, таашаал, мэдрэмжтэй болох.
3. Хэл-харилцааны боловсрол:
    -Монгол хэлээрээ утга төгс, зөв боловсон ярьж чаддаг, өөрийн бодол санаагаа бусдад зөв илэрхийлэн ойлгуулж чаддаг байх.
    -бичгийн хэлийг сайтар эзэмшин, аливаа бичиг баримт боловсруулан ашиглах чадвар эзэмших.
     -Хүмүүсийг хүндэтгэн, эелдэг боловсон харьцах, харилцааны зөв соёл эзэмших.
4.Эдийн засаг-мэдээллийн боловсрол:
     -Алив зүйлд логик дараалал, аргачлалаар ханддаг, асуудлыг олон талаас нь харж зөв шийдвэрлэх чадвар эзэмших.
     -Эдийн засгийн анхан шатны мэдлэг болох орлого, зарлага, ашиг, өртөг, төсөв төслийн тухай ойлголтуудыг мэддэг байх.
      -Компьютерийн программууд болон интернет ашиглах чадвар.
      -Алив мэдээллийг хүлээж авах, боловсруулах, задлан шинжлэх, ашиглах чадвартай байх.
5.Техник-технологийн боловсрол:
    -Техник технологийн үндсэн зарчмууд, гол хуулиуд, бүтцийн талаар мэдлэгтэй болох.
   -Ахуйн цахилгаан хэрэгслэлүүдийг ашиглаж чаддаг түүний ажиллагааны зарчмыг мэддэг байх. /хөргөгч, угаалгын машин, тоос сорогч, аяга таваг угааж хатаагч, шарах шүүгээ, индүү, будаа агшаагч, цахилгаан зуух гэх мэт./
   -Техникийн болон барилгын зураглал, бараа болон хүнсний зүйлийн тэмдэгт зааврыг уншиж ойлгож, ашиглах чадвартай байх.
   -Элдэв химийн гаралтай бүтээгдэхүүн, бодис, эм болон бусад эдлэхүүнийг мэддэг, түүнийг зөв ашиглах чадварт суралцах.
6. Эрүүл мэнд- бие бялдрын боловсрол:
    -Хүний биеийн бүтэц, эрүүл мэнд, эрүүл байхын ач холбогдол, түүнтэй холбоотой дасгал, өвчлөлийн талаархи ойлголт.
    -Биеэ зөв авч явах, хувцсаа тохируулан өмсөх, хөдөлгөөний эвсэлд суралцах.
7. Байгаль-экологийн боловсрол:
    -Хүн байгалийн шүтэлцээ, амьтан ургамлын бүтэц, тэдгээрийг хайрлан хамгаалахын учир.
    -Газарзүйн тогтоц, цаг агаарын хувирал, байгалийн тэнцвэрийн талаархи мэдлэг.
   -Байгальтай холбоотой ёс заншил, түүний утга учир, байгальтай харьцах, амьтан ургамлыг хайрлан өсгөх, ургуулах зэрэг ойлголтууд болон чадварууд.
8. Гадаад хэлний боловсрол:
    -Орос, англи, франц, герман, хятад, япон, солонгос зэрэг хэлнүүдээс аль нэгийг сонгож, уг хэлээр ярьж, ойлгож, бичиж сурах.
    -Уг хэлээр ярьдаг орнуудын түүх, хөгжил, төр болон хууль, газарзүй, соёл урлагийн талаар судалж мэдсэн байх.
9.Гэр бүл-бэлгийн боловсрол:
    -Гэр бүл, түүний нийгэм дэх үүрэг, өрх гэрийн төсөв, гэр бүлтэй холбоотой хууль тогтоомжуудыг судлах.
    -Хайр сэтгэл, гэр бүлийн ёс зүйн тухай, гэр бүлийн гишүүдийн харилцааны тухай судалж ойлголттой болох.
   -Бэлгийн харьцаа, хүмүүжил, хүүхэд төрүүлэх, өсгөх, хүмүүжүүлэх тухай ойлголтууд болон үүнтэй холбоотой чадвар дадлыг эзэмших.
 Одоогийн ерөнхий боловсролын сургуулиудад судалж байгаа хичээлүүдийн агуулгыг нэгтгэж, цогц байдлаар боловсруулан хэрэгжүүлэх боломж буй. Хамгийн гол нь бүх шатны сургуулиудад суралцан төгсөгчид нь аль ч нийгэмд бие даан амьдрах чадвартай, зөв бие хүн болон төлөвших учиртай. Бүх хүүхдүүд эрдэмтэн бас мундаг хэн нэгэн болох албагүй, харин бүгд гэр бүл болж энэ нийгэмд бие даан амьдрах учиртай гэдгийг л бид мартах учиргүй. Харин хүүхдүүд өөрийн авьяас сонирхлоо хөгжүүлэхийн тулд хүссэн чиглэлээрээ сонголт хийн өөрийгөө хөгжүүлэх боломжийг олгох нь илүү оновчтой байх болно.
 Үүний тулд монголын ерөнхий боловсролын сургуулиудын хүүхдийг “сургаж-хүмүүжүүлэх” гэдэг зорилтыг  “хүүхдийг зөв бие хүн болгон төлөвшүүлэх” гэдэг ойлголтоор солих болж байна даа. Ингэж байж л бид өөрийн үнэлэмжтэй монгол иргэдийг бий болгож монгол орны ирээдүй өөдрөгөөр харах боломжтой болно.
                                 
 Төгсгөлийн оронд
 Монгол орныг зөв төлөвшсөн монгол иргэд хөгжүүлнэ. Мал болон ашигт малтмал бусад олон боломжууд хүний хэрэгцээ, хөгжилд зориулсан зүйл. Үүнийг хэрхэн зөв ашиглаж, улс орноо хэрхэн хөгжүүлэх нь өөр хэнээс ч биш монголчууд биднээс л хамаарна.
 Өдгөө бид өнгө, мөнгөтэй хөөцөлдсөөр хүний үнэ цэнээ хөсөр хаяжээ. Ингэж болно гэж үү? Монгол орны ирээдүй болон хөгжлийн түлхүүр нь боловсролын салбар юм. Энэ салбарт хийж буй өөрчлөлтийн үр дүн нь урт удаан хугацаанд мэдрэгддэг. Хамгийн багадаа 12 жил. Цаг алдалгүй монголын боловсролын салбарт үр дүнтэй, зоримог өөрчлөлт, шинэчлэлүүдийг хийх хэрэгтэй байна. Алийн болгон бид энэ салбарын хөгжилд хойрго хандаж, самбар шохой, цаас будагтай зууралдуулах вэ?
 Энэ бол миний, таны бидний хүүхдүүдийн хувь заяа бас монгол орны ирээдүйн хувь заяа. Зөвхөн монголдоо төдийгүй дэлхийн аль ч улс оронд суралцаж, ажиллаж амьдрах чадвартай  Монгол залуусыг Монгол орондоо бэлтгэхэд анхаарах цаг болжээ. Энэ бол монгол хүний үнэ цэнийг сэргээж, үнэлэмжийг бий болгохын эхлэл.
Алдагдсаар байгаа цаг хугацаа, түүх биднийг хүлээхгүйн адил биднийг уучлахгүй.
/үргэлжлэл бий/